Nerv faoliyati tiplari, nerv sistemasi gigiyenasi
Odamlarda qo‘zg‘alish va tormozlanish kuchi, muvozanati va harakatchanligi har xil: Pavlov bu belgilar asosida nerv faoliyati tiplarini ajratgan; qadimgi tavsifda ular xolerik, sangvinik, flegmatik va melanxolik deb nomlangan. Bular odamlarni yaxshi yoki yomonga ajratmaydi: ko‘pchilikda aralash belgilar bo‘ladi, xarakter esa tarbiya va tajriba bilan o‘zgaradi. Nerv sistemasi gigiyenasi: kun tartibi (o‘qish, dam olish, uyqu), harakat va sayr, to‘g‘ri ovqatlanish, aqliy va jismoniy mehnat almashinuvi, ekran vaqtini cheklash, do‘stlar bilan muloqot va qiziqarli mashg‘ulot. Charchoqda tanaffus qiling, yordam so‘rang. Alkogol va giyohvandlik moddalari nerv hujayralariga kirib, qo‘zg‘alish-tormozlanish muvozanatini buzadi: harakat va nutq aniqligi yomonlashadi, e’tibor, xotira va hukm qobiliyati pasayadi, qaramlik rivojlanadi. Bolalar va o‘smirlar miyasi o‘sishda bo‘lgani uchun ular ayniqsa zarar ko‘radi. Tamaki va nikotin, vape va energetik ichimliklar ham nerv sistemasiga zarar beradi. Biror kishi sizga bunday modda taklif qilsa, «yo‘q» deyish huquqingiz bor; kattalarga ayting. Qaram bo‘lgan odamga shifokor va yaqinlar yordam beradi.
Kun tartibi jadvali: maktab kuni uchun soatlar bo‘yicha dars, tushlik, uy vazifasi, harakat, ekran, uyqu vaqtini rejalashtiring. Ekranga ajratilgan umumiy vaqtni yozing va 1 ta kamaytirish usulini qo‘shing. «Yo‘q» deyish uchun 2 ta jumla tayyorlang.