Nerv faoliyati tiplari, nerv sistemasi gigiyenasi
Odamlarda qo‘zg‘alish va tormozlanish kuchi, muvozanati va harakatchanligi har xil: Pavlov bu belgilar asosida nerv faoliyati tiplarini ajratgan; qadimgi tavsifda ular xolerik, sangvinik, flegmatik va melanxolik deb nomlangan. Bular odamlarni yaxshi yoki yomonga ajratmaydi: ko‘pchilikda aralash belgilar bo‘ladi, xarakter esa tarbiya va tajriba bilan o‘zgaradi. Nerv sistemasi gigiyenasi: kun tartibi (o‘qish, dam olish, uyqu), harakat va sayr, to‘g‘ri ovqatlanish, aqliy va jismoniy mehnat almashinuvi, ekran vaqtini cheklash, do‘stlar bilan muloqot va qiziqarli mashg‘ulot. Charchoqda tanaffus qiling, yordam so‘rang. Alkogol va giyohvandlik moddalari nerv hujayralariga kirib, qo‘zg‘alish-tormozlanish muvozanatini buzadi: harakat va nutq aniqligi yomonlashadi, e’tibor, xotira va hukm qobiliyati pasayadi, qaramlik rivojlanadi. Bolalar va o‘smirlar miyasi o‘sishda bo‘lgani uchun ular ayniqsa zarar ko‘radi. Tamaki va nikotin, vape va energetik ichimliklar ham nerv sistemasiga zarar beradi. Biror kishi sizga bunday modda taklif qilsa, «yo‘q» deyish huquqingiz bor; kattalarga ayting. Qaram bo‘lgan odamga shifokor va yaqinlar yordam beradi.
O‘qituvchi loyiha uchun guruhlar tuzadi: bir o‘quvchi birinchi bo‘lib gapirishni yaxshi ko‘radi, boshqasi jim o‘ylab, so‘ng aniq fikr aytadi. Ikkalasi qo‘shilsa, loyiha yaxshi chiqadi: farqlar odatiy va birortasi boshqasidan yaxshi emas.
O‘qituvchi guruhdagi turli bolalarga mos vazifa beradi, jamoa murabbiyi o‘yinchilarning kuchli tomonlarini hisobga oladi, psixolog shaxs xususiyatlarini o‘rganadi.
Tez harakat foyda beradigan bitta ish va ehtiyotkorlik kerak bo‘ladigan bitta ish haqida misol yozing.
Kun tartibi jadvali: maktab kuni uchun soatlar bo‘yicha dars, tushlik, uy vazifasi, harakat, ekran, uyqu vaqtini rejalashtiring. Ekranga ajratilgan umumiy vaqtni yozing va 1 ta kamaytirish usulini qo‘shing. «Yo‘q» deyish uchun 2 ta jumla tayyorlang.