ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Xotira, uyqu va nerv sistemasi gigiyenasi

Darslar 55–57 · 3 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
57

Nerv faoliyati tiplari, nerv sistemasi gigiyenasi

Darslik: 154–156-betlar
MaqsadNerv faoliyati tiplari (temperament), nerv sistemasi gigiyenasi, kun tartibi va alkogol hamda giyohvandlik moddalarining zararini tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
temperament · temperament, a person’s style of reactingkun tartibi · daily routineqaramlik · dependencecharchoq · fatigue
Tushuntirish

Odamlarda qo‘zg‘alish va tormozlanish kuchi, muvozanati va harakatchanligi har xil: Pavlov bu belgilar asosida nerv faoliyati tiplarini ajratgan; qadimgi tavsifda ular xolerik, sangvinik, flegmatik va melanxolik deb nomlangan. Bular odamlarni yaxshi yoki yomonga ajratmaydi: ko‘pchilikda aralash belgilar bo‘ladi, xarakter esa tarbiya va tajriba bilan o‘zgaradi. Nerv sistemasi gigiyenasi: kun tartibi (o‘qish, dam olish, uyqu), harakat va sayr, to‘g‘ri ovqatlanish, aqliy va jismoniy mehnat almashinuvi, ekran vaqtini cheklash, do‘stlar bilan muloqot va qiziqarli mashg‘ulot. Charchoqda tanaffus qiling, yordam so‘rang. Alkogol va giyohvandlik moddalari nerv hujayralariga kirib, qo‘zg‘alish-tormozlanish muvozanatini buzadi: harakat va nutq aniqligi yomonlashadi, e’tibor, xotira va hukm qobiliyati pasayadi, qaramlik rivojlanadi. Bolalar va o‘smirlar miyasi o‘sishda bo‘lgani uchun ular ayniqsa zarar ko‘radi. Tamaki va nikotin, vape va energetik ichimliklar ham nerv sistemasiga zarar beradi. Biror kishi sizga bunday modda taklif qilsa, «yo‘q» deyish huquqingiz bor; kattalarga ayting. Qaram bo‘lgan odamga shifokor va yaqinlar yordam beradi.

✓Maslahat
Nerv sistemasini asrash: kun tartibi, harakat va sayr, to‘g‘ri ovqatlanish, ekranni cheklash, do‘stlar bilan muloqot.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘qituvchi loyiha uchun guruhlar tuzadi: bir o‘quvchi birinchi bo‘lib gapirishni yaxshi ko‘radi, boshqasi jim o‘ylab, so‘ng aniq fikr aytadi. Ikkalasi qo‘shilsa, loyiha yaxshi chiqadi: farqlar odatiy va birortasi boshqasidan yaxshi emas.

Kim ishlatadi

O‘qituvchi guruhdagi turli bolalarga mos vazifa beradi, jamoa murabbiyi o‘yinchilarning kuchli tomonlarini hisobga oladi, psixolog shaxs xususiyatlarini o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Tez harakat foyda beradigan bitta ish va ehtiyotkorlik kerak bo‘ladigan bitta ish haqida misol yozing.

Namunalar
Bir o‘quvchi tez, serharakat, boshqasi vazmin: ikkalasi ham normal – temperament farqi.
★Esda tuting
Alkogol, tamaki, vape va giyohvandlik moddalariga «yo‘q» deyish huquqingiz bor.
Dars, sayr, sport va uyquni o‘z ichiga olgan kun tartibi charchoqni kamaytiradi.
Sinfda faoliyat

Kun tartibi jadvali: maktab kuni uchun soatlar bo‘yicha dars, tushlik, uy vazifasi, harakat, ekran, uyqu vaqtini rejalashtiring. Ekranga ajratilgan umumiy vaqtni yozing va 1 ta kamaytirish usulini qo‘shing. «Yo‘q» deyish uchun 2 ta jumla tayyorlang.

Mashq
1
Nerv faoliyati tiplarini ayting.
2
Nerv sistemasi gigiyenasi qoidalari qaysilar?
3
Alkogol miyaga qanday zarar yetkazadi?
4
Nega bolalar va o‘smirlar uchun bunday moddalar ayniqsa xavfli?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTaqdimot mashqi: 6 daqiqaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →