ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Katta yarimsharlar, nerv sistemasi gigiyenasi, 6-laboratoriya

Darslar 48–50 · 3 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
49

Nerv sistemasi kasalliklari va ularning oldini olish

Darslik: 136–137-betlar
MaqsadNerv sistemasini asrash: hushdan ketishda birinchi yordam, zararli moddalarning ta’siri va umumiy profilaktika (emlash, bosh jarohatidan saqlanish, rejim).
Yangi so‘zlar
hushdan ketish · faintingmiya chayqalishi · concussionprofilaktika · preventionpoliomielit · poliomyelitis, polio
Tushuntirish

Nerv sistemasi kasalliklari turlicha: ba’zilari infeksiyalar (jumladan virus), jarohat, qon aylanishi buzilishi yoki zaharlanish tufayli paydo bo‘ladi; tashxis qo‘yish va davolash faqat shifokor ishi. Poliomielit – orqa miya harakatlantiruvchi neyronlarini zararlaydigan virus kasalligi; emlash bolalarni bundan ishonchli himoya qiladi, shuning uchun emlash kalendariga rioya qilish muhim. Bosh jarohatlari (zarba, yiqilish) miya chayqalishiga olib kelishi mumkin; bosh aylanishi, ko‘ngil aynishi, qusish, uyquchanlik yoki hushdan ketish bo‘lsa, darhol kattalarga ayting, 103 ga qo‘ng‘iroq qiling. Hushdan ketgan odamni yotqizib, oyoqlarini biroz ko‘taring, toza havo kiritib, yoqa-kamarini bo‘shating, tezda o‘ziga kelmasa, 103 ga qo‘ng‘iroq qiling: nafas olayotgan bo‘lsa, uni yonboshiga – tiklanish holatiga yotqizib kuzating, nafas olmasa, o‘rgangan kattalar yurak-o‘pka reanimatsiyasini boshlaydi; hushsiz odamga ichirmang, novshadil spirti hidlatmang. Alkogol, tamaki, nikotin va narkotiklar nerv hujayralariga zarar yetkazib, e’tibor, xotira va reaksiyani yomonlashtiradi, qaramlik chaqiradi; ularni sinab ko‘rmaslik kerak. Nerv sistemasi uchun ham uyqu, harakat, to‘g‘ri ovqatlanish, ekran vaqtini cheklash va tinch muhit muhim.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yo‘lni belgilangan o‘tish joyidan va ikki tomonga qarab kesib o‘tadigan o‘quvchi butun asab tizimini himoya qiladi: bosh va umurtqa jarohatlarining ko‘pini oldini olish mumkin.

Kim ishlatadi

Yo‘l harakati xavfsizligi xodimi o‘tish joylarini rejalashtiradi, o‘qituvchi xavfsizlik qoidalarini o‘rgatadi, shifokor profilaktika bo‘yicha maslahat beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktab yo‘lingizni xaritadek chizib, qayerda ehtiyot bo‘lish kerakligini belgilang (kattalar bilan yurib ko‘ring).

Namunalar
!Diqqat!
Bosh urilgandan keyin bosh aylansa, ko‘ngil aynisa, qusilsa yoki uyquchanlik bo‘lsa – darhol kattalarga ayting va 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.
Maktabda bola to‘satdan rangi oqarib hushdan ketsa: yotqizish, oyoqlarini ko‘tarish, havo kiritish, o‘ziga kelmasa 103.
Hovlida yiqilib boshini urgan bola kattalarga aytib, shifokorga ko‘rsatilishi kerak, hatto yaxshi ko‘rinsa ham.
Sinfda faoliyat

Xavfsizlik plakati: «Boshni asrang» – dubulg‘a, sport qoidalari, xavfsiz o‘yinlar; «Hushdan ketganda» – 4 qadam. Maktab va oilada ko‘rsating. Hech narsani sinab ko‘rmang, rolli o‘yinda ham yolg‘iz o‘zingiz yiqilib ko‘rmang.

Mashq
1
Poliomielitdan qanday himoyalanamiz?
2
Hushdan ketgan odamga birinchi yordamni ayting.
3
Boshga zarba tegsa qaysi belgilar xavfli?
4
Nima uchun alkogol va narkotik nerv sistemasi uchun xavfli?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNavro‘z kristall bog‘iHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →