ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Katta yarimsharlar, nerv sistemasi gigiyenasi, 6-laboratoriya

Darslar 48–50 · 3 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
50

6-laboratoriya mashg‘uloti: Tizza refleksi hosil bo‘lishini kuzatish

Darslik: 138-bet
Maqsad6-laboratoriya mashg‘uloti: tizza refleksini xavfsiz kuzatadi va refleks yoyi sxemasini chizadi.
Yangi so‘zlar
tizza refleksi · knee-jerk reflextizza payi · patellar tendon, below the kneecapto‘rt boshli muskul · quadricepskuzatuv · observation
Tushuntirish

Tizza refleksi – orqa miya refleksining sodda va sog‘lom odamlarda kuzatiladigan misoli. Tajriba juft bo‘lib, kattalar nazoratida o‘tkaziladi. Tekshiriluvchi stulga o‘tirib, bir oyog‘ini ikkinchisining ustiga qo‘yadi, oyoq bo‘shashgan, muskullar zo‘riqmagan bo‘lishi kerak. Ikkinchi o‘quvchi kaft qirrasi bilan (yoki yumshoq rezina bolg‘acha bilan, ustoz ko‘rsatsa) tizza qopqog‘ining pastidagi payga bir marta, ohista uradi. Retseptorlar qo‘zg‘alib, impuls sezuvchi neyron orqali orqa miyaga, undan harakatlantiruvchi neyron orqali son muskuliga boradi va oyoq o‘zi sal ko‘tariladi. Bu refleks irodaga bog‘liq emas. Tizza yoki oyog‘ida og‘riq, jarohat bo‘lgan bola tajribada qatnashmaydi. Zarbani kuchli qilmang va ko‘p takrorlamang; natijani baholamang va o‘zboshimchalik bilan xulosa chiqarmang: refleksni tekshirish shifokor ishi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki o‘quvchi juftlikda tajriba qiladi: biri harakat qiladi, ikkinchisi yozib boradi, keyin rollarini almashadi. Ehtiyotkor, takroriy kuzatish va natijani yozib borish laboratoriyada ham, maktab olimpiadasida ham kerak.

Kim ishlatadi

Laborant tajribani juftlikda bajaradi, tadqiqotchi natijalarni jadvalga yozadi, shifokor tekshiruvni muloyim va ehtiyotkor o‘tkazadi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyda o‘tkazadigan oddiy kuzatuv uchun «usul kartasi» yozing: maqsad, qadamlar, xavfsizlik, natija, xulosa. Faqat reja, tajribani o‘tkazish shart emas.

Namunalar
Natija: oyoq qisqa vaqtda tizzadan ko‘tariladi – refleks borligini bildiradi.
!Diqqat!
Zarbani kuchli qilmang va ko‘p takrorlamang; tizzasi og‘riydigan bola qatnashmaydi.
Agar muskul zo‘riqib turgan bo‘lsa, refleks sezilmasligi mumkin; bu xato emas, shunchaki shart bajarilmagan.
Sinfda faoliyat

Hisobot: sana, ishtirokchilar, qadamlar, kuzatuv («oyoq ko‘tarildi/ko‘tarilmadi»), refleks yoyi sxemasi: retseptor → sezuvchi neyron → orqa miya → harakatlantiruvchi neyron → son muskuli. Sana va xulosa: tajriba xavfsiz o‘tdi.

Mashq
1
Tizza refleksining retseptori qayerda?
2
Refleks markazi qayerda?
3
Ishchi organ nima?
4
Nima uchun zarba ohista bo‘ladi va bir necha marta takrorlanmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNavro‘z kristall bog‘iHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →