Jism kinetik energiyasining uning tezligi va massasiga bog‘liqligini aniqlash (5-laboratoriya ishi)
Ishning maqsadi — kinetik energiyaning massa va tezlikka bog‘liqligini aniqlash. Qiya tarnovdan sharcha dumalab tushib, tarnov oxiridagi yengil brusokka uriladi va uni ishqalanish tufayli bir oz masofa s ga suradi. Brusokning surilish masofasi s sharcha kinetik energiyasiga proporsional (chunki energiya ishqalanishga qarshi ishga sarflanadi). 1) Tarnovning h balandligini o‘zgartirib (sharcha bir xil): h oshsa, tezlik oshadi, s ham oshadi. Mexanik energiyaning saqlanishidan υ² ~ h, shuning uchun s ~ h ~ υ². 2) Bir xil h dan turli massali sharchalar (po‘lat va shisha/yog‘och) yuboriladi: massa katta bo‘lsa, s ham katta. Har bir holatni 3 marta o‘lchab, o‘rtachasini oling. Ishni o‘qituvchi nazoratida, sharchani tarnov oxirida to‘xtatib turgan holda bajaring.
Tog‘ yo‘llarida tormozi ishlamay qolgan yuk mashinasi uchun qumli to‘xtash yo‘llari quriladi. Uning uzunligi mashinaning kinetik energiyasiga bog‘liq: massa katta bo‘lsa yoki tezlik oshsa, energiya ko‘p bo‘ladi, tezlik ikki marta oshsa esa to‘rt marta. Shuning uchun yo‘lni uzun qilishadi.
Yo‘l muhandisi to‘xtash yo‘li uzunligini hisoblaydi, avtomobil sinovchisi tezlik va to‘xtash masofasi bog‘liqligini tekshiradi, sport ballistikasi mutaxassisi sportchilarni o‘rgatadi.
Bir xil tezlikda ketayotgan velosiped, yengil mashina va yuk ortilgan yuk mashinasini tasavvur qiling. Qaysi biri to‘xtash uchun ko‘proq joy talab qilishini tartiblab, sababini bir jumlada yozing.
| h, sm | s, sm |
|---|---|
| 5 | 2 |
| 10 | 4 |
Jadval: № | h (sm) | sharcha | s (sm). Xavfsizlik: sharcha stoldan tushib ketmasin; to‘siq qo‘ying; o‘qituvchisiz ishlamang; kichik sharchalarni og‘izga olmang.