ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Energiyaning saqlanish qonuni

Darslar 43–44 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
44

Jism kinetik energiyasining uning tezligi va massasiga bog‘liqligini aniqlash (5-laboratoriya ishi)

Darslik: 162-bet
Maqsad5-laboratoriya ishi: kinetik energiyaning tezlik va massaga bog‘liqligini tajribada aniqlash.
Yangi so‘zlar
qiya tarnov · inclined channelsharcha · small ballbrusok · blockto‘xtash yo‘li · stopping distance
Tushuntirish

Ishning maqsadi — kinetik energiyaning massa va tezlikka bog‘liqligini aniqlash. Qiya tarnovdan sharcha dumalab tushib, tarnov oxiridagi yengil brusokka uriladi va uni ishqalanish tufayli bir oz masofa s ga suradi. Brusokning surilish masofasi s sharcha kinetik energiyasiga proporsional (chunki energiya ishqalanishga qarshi ishga sarflanadi). 1) Tarnovning h balandligini o‘zgartirib (sharcha bir xil): h oshsa, tezlik oshadi, s ham oshadi. Mexanik energiyaning saqlanishidan υ² ~ h, shuning uchun s ~ h ~ υ². 2) Bir xil h dan turli massali sharchalar (po‘lat va shisha/yog‘och) yuboriladi: massa katta bo‘lsa, s ham katta. Har bir holatni 3 marta o‘lchab, o‘rtachasini oling. Ishni o‘qituvchi nazoratida, sharchani tarnov oxirida to‘xtatib turgan holda bajaring.

!Diqqat!
Ish o‘qituvchi nazoratida bajariladi. Sharcha dumalayotganda qo‘lingizni tarnov oxiridan uzoqroq tuting.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tog‘ yo‘llarida tormozi ishlamay qolgan yuk mashinasi uchun qumli to‘xtash yo‘llari quriladi. Uning uzunligi mashinaning kinetik energiyasiga bog‘liq: massa katta bo‘lsa yoki tezlik oshsa, energiya ko‘p bo‘ladi, tezlik ikki marta oshsa esa to‘rt marta. Shuning uchun yo‘lni uzun qilishadi.

Kim ishlatadi

Yo‘l muhandisi to‘xtash yo‘li uzunligini hisoblaydi, avtomobil sinovchisi tezlik va to‘xtash masofasi bog‘liqligini tekshiradi, sport ballistikasi mutaxassisi sportchilarni o‘rgatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir xil tezlikda ketayotgan velosiped, yengil mashina va yuk ortilgan yuk mashinasini tasavvur qiling. Qaysi biri to‘xtash uchun ko‘proq joy talab qilishini tartiblab, sababini bir jumlada yozing.

Namunalar
h, sms, sm
52
104
h = 5 sm da s = 2 sm, h = 10 sm da s = 4 sm bo‘lsa, h 2 marta oshganda s ham 2 marta oshdi: Ek ~ h ~ υ².
Bir xil h da po‘lat sharcha (massa 2 marta katta) brusokni 2 marta uzoqqa siljitsa, Ek ~ m.
Sinfda faoliyat

Jadval: № | h (sm) | sharcha | s (sm). Xavfsizlik: sharcha stoldan tushib ketmasin; to‘siq qo‘ying; o‘qituvchisiz ishlamang; kichik sharchalarni og‘izga olmang.

Mashq
1
Brusokning surilish masofasi nimani ko‘rsatadi?
2
h 3 marta oshsa, qaysi kattalik 3 marta oshadi?
3
Uch o‘lchashda s = 3,0; 3,3; 2,7 sm. O‘rtachasi (sm)?
4
Nima uchun tajribada sharcha tarnov oxirida to‘xtatiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTuyoqlilar kuzatuvi: kim boradi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →