ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Elastiklik kuchi

Darslar 24 · 1 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
24

Elastiklik kuchi

Darslik: 88–92-betlar
MaqsadDeformatsiya turlarini, elastiklik kuchini va Guk qonuni F = kΔl ni bilish.
Yangi so‘zlar
deformatsiya · deformationelastiklik kuchi · elastic forcebikirlik k · stiffness kGuk qonuni · Hooke’s law
Tushuntirish

Tashqi kuch ta’sirida jism shakli yoki o‘lchamining o‘zgarishi deformatsiya deyiladi. Deformatsiya turlari: cho‘zilish, siqilish, egilish, siljish va buralish. Kuch olingach jism avvalgi shakliga qaytsa, deformatsiya elastik, qaytmasa plastik deyiladi. Deformatsiyalangan jismda uni avvalgi holatiga qaytarishga intiluvchi elastiklik kuchi paydo bo‘ladi; u deformatsiyaga qarama-qarshi yo‘nalgan. Guk qonuni: kichik elastik deformatsiyada elastiklik kuchining moduli jism cho‘zilishiga (siqilishiga) to‘g‘ri proporsional: F = kΔl, bunda k — bikirlik, birligi N/m, Δl — uzayish (m). Bikirlik jism materiali, o‘lchami va shakliga bog‘liq. Stol ustidagi kitobni tayanch reaksiya kuchi, osilgan yukni ipning taranglik kuchi ushlab turadi — ular ham elastiklik kuchlari.

ƒFormula
F = kΔl
k — bikirlik (N/m), Δl — uzayish
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bozorda osma tarozida tortilganda prujina yukka qarab uzayadi. Har qo‘shimcha kilogramm prujinani teng uzunlikka cho‘zgani uchun tarozi shkalasidagi chiziqlar teng oraliqda joylashgan. Bu Guk qonunining kundalik ko‘rinishi.

Kim ishlatadi

Tarozi ishlab chiqaruvchisi prujina bikrligini tanlaydi, avtomobil muhandisi osma prujinalarni hisoblaydi, matras va poyabzal loyihalovchisi yumshoqlikni sozlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Yumshoq g‘ovak yoki yostiqni bir qo‘l bilan, keyin ikki qo‘l bilan bosing. Kuch oshganda u chuqurroq botishini va qo‘yib yuborsangiz qaytishini kuzating.

Namunalar
Δl, smF, N24681012340
k = 40 N/m prujina Δl = 0,05 m cho‘zilsa: F = 40 · 0,05 = 2 N.
Prujinani 6 N kuch 0,03 m ga cho‘zsa, k = F/Δl = 6 : 0,03 = 200 N/m.
Sinfda faoliyat

«Cho‘zilishni o‘lchang»: yumshoq rezina lenta yoki prujinaga yengil yuk osib, uzayishni ruletkada o‘lchang; yuk 2 marta oshsa, uzayish ham 2 marta oshishini tekshiring. Xavfsizlik: yukni oyoq ustida tutmang, prujinani uzoq cho‘zib sirpantirmang.

Mashq
1
Guk qonunini ayting va formulasini yozing.
2
k = 100 N/m, Δl = 0,2 m. F (N)?
3
F = 12 N, Δl = 0,03 m. k (N/m)?
4
Nima uchun stol ustidagi kitob stol sirtini egmasa ham, stol unga kuch bilan ta’sir qiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBozorda baliq tanlashHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →