Kinetik energiya
Harakatlanayotgan jismning energiyasi kinetik energiya deyiladi. Massasi m, tezligi υ bo‘lgan jismning kinetik energiyasi Ek = mυ²/2. U massaga to‘g‘ri proporsional va tezlik kvadratiga to‘g‘ri proporsional: tezlik 2 marta oshsa, kinetik energiya 4 marta oshadi. Bu bilan tezlikning xavfi tushuntiriladi: tez ketayotgan avtomobil to‘xtatish uchun juda katta ish talab qiladi. Kinetik energiya haqidagi teorema: jismga ta’sir etuvchi kuchlar teng ta’sir etuvchisining bajargan ishi uning kinetik energiyasining o‘zgarishiga teng: A = Ek2 − Ek1 = mυ₂²/2 − mυ₁²/2. Kinetik energiya skalyar va hech qachon manfiy bo‘lmaydi; birligi — joul.
Tezligi 10 m/s bo‘lgan shamolda har 1 kg havoning kinetik energiyasi 0,5 · 1 · 10² = 50 J. Shamol 15 m/s bo‘lsa, 0,5 · 1 · 15² = 112,5 J, ya’ni tezlik atigi 1,5 marta oshgan bo‘lsa-da, energiya ikki baravardan ko‘p. Shamol elektr stansiyalari shuning uchun kuchli shamolli joylarga quriladi.
Shamol elektr stansiyasi muhandisi joy tanlaydi, avtomobil sinovchisi to‘qnashuvdagi energiyani baholaydi, kriket yoki beysbol o‘yinchisi urish kuchini tanlaydi.
Do‘stingiz yoki kattalarga o‘ralgan paypoqni avval sekin, keyin biroz tezroq otib bering. Tez kelgani ushlashga qiyinroq va kuchliroq tegishini sezing. Faqat yumshoq narsalarni va qisqa masofadan otib ko‘ring.
| υ, m/s | Eₖ, J |
|---|---|
| 10 | 50 000 |
| 20 | 200 000 |
«Tezlik 2 baravar»: jadval to‘ldiring — m = 1 kg, υ = 1, 2, 3, 4 m/s uchun Ek (0,5; 2; 4,5; 8 J). Xavfsizlik: faqat hisob, yo‘lda o‘ynamang.