ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Kinetik energiya

Darslar 42 · 1 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
42

Kinetik energiya

Darslik: 155–156-betlar
MaqsadKinetik energiya Ek = mυ²/2 ni va kinetik energiya haqidagi teoremani (A = ΔE_k) bilish.
Yangi so‘zlar
kinetik energiya · kinetic energytezlik kvadrati · square of speedkinetik energiya teoremasi · work–energy theoremish · work
Tushuntirish

Harakatlanayotgan jismning energiyasi kinetik energiya deyiladi. Massasi m, tezligi υ bo‘lgan jismning kinetik energiyasi Ek = mυ²/2. U massaga to‘g‘ri proporsional va tezlik kvadratiga to‘g‘ri proporsional: tezlik 2 marta oshsa, kinetik energiya 4 marta oshadi. Bu bilan tezlikning xavfi tushuntiriladi: tez ketayotgan avtomobil to‘xtatish uchun juda katta ish talab qiladi. Kinetik energiya haqidagi teorema: jismga ta’sir etuvchi kuchlar teng ta’sir etuvchisining bajargan ishi uning kinetik energiyasining o‘zgarishiga teng: A = Ek2 − Ek1 = mυ₂²/2 − mυ₁²/2. Kinetik energiya skalyar va hech qachon manfiy bo‘lmaydi; birligi — joul.

ƒFormula
Eₖ = mυ²/2
tezlik 2 marta oshsa, Eₖ 4 marta oshadi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tezligi 10 m/s bo‘lgan shamolda har 1 kg havoning kinetik energiyasi 0,5 · 1 · 10² = 50 J. Shamol 15 m/s bo‘lsa, 0,5 · 1 · 15² = 112,5 J, ya’ni tezlik atigi 1,5 marta oshgan bo‘lsa-da, energiya ikki baravardan ko‘p. Shamol elektr stansiyalari shuning uchun kuchli shamolli joylarga quriladi.

Kim ishlatadi

Shamol elektr stansiyasi muhandisi joy tanlaydi, avtomobil sinovchisi to‘qnashuvdagi energiyani baholaydi, kriket yoki beysbol o‘yinchisi urish kuchini tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Do‘stingiz yoki kattalarga o‘ralgan paypoqni avval sekin, keyin biroz tezroq otib bering. Tez kelgani ushlashga qiyinroq va kuchliroq tegishini sezing. Faqat yumshoq narsalarni va qisqa masofadan otib ko‘ring.

Namunalar
m = 2 kg, υ = 6 m/s: Ek = 2 · 36 : 2 = 36 J.
υ, m/sEₖ, J
1050 000
20200 000
1000 kg avtomobil tezligi 10 dan 20 m/s gacha oshsa: A = 1000 · 400 : 2 − 1000 · 100 : 2 = 200 000 − 50 000 = 150 000 J.
Sinfda faoliyat

«Tezlik 2 baravar»: jadval to‘ldiring — m = 1 kg, υ = 1, 2, 3, 4 m/s uchun Ek (0,5; 2; 4,5; 8 J). Xavfsizlik: faqat hisob, yo‘lda o‘ynamang.

Mashq
1
Kinetik energiya formulasi qanday?
2
m = 4 kg, υ = 5 m/s. Ek (J)?
3
Tezlik 3 marta oshsa, kinetik energiya necha marta oshadi?
4
Nima uchun katta tezlikda ketayotgan avtomobilni to‘xtatish qiyin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliXotira kuni arafasida: xotira sayriHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →