Tabiatda va texnikada ishqalanish
Ishqalanish tabiatda va texnikada ham foydali, ham zararli. Foydali: ishqalanish tufayli yuramiz, avtomobil g‘ildiragi yo‘lda tutinib turadi, tormoz ishlaydi, mix devordan chiqib ketmaydi, tugun yechilmaydi. Zararli: mashina detallari yeyiladi, qiziydi, energiya isrof bo‘ladi. Ishqalanishni kamaytirish uchun sirtlarni silliqlash, moy surtish (moylash), sirpanishni dumalash bilan almashtirish (podshipnik, g‘ildirak), havo yostig‘i qo‘llaniladi. Oshirish kerak bo‘lganda g‘ildirakda rifli protektor, muzli yo‘lga qum sepish, tormoz kolodkalari, sport poyabzali tagi ishlatiladi. Qishda tezlik kamaytirilishi kerak, chunki muzda ishqalanish kichik va tormoz yo‘li uzayadi.
| Ishqalanish foydali | Ishqalanish zararli |
|---|---|
| yurish, tormoz, mixning tutib turishi | detallarning yeyilishi, qizishi |
Qalam qog‘ozda iz qoldiradi, chunki grafit sirpanayotganda ishqalanadi va mayda zarralari qog‘ozga yopishib qoladi. O‘chirg‘ich bilan ishqalaganda esa iz qog‘ozdan ketadi. Bu yerda ishqalanish foydali.
Shina ishlab chiqaruvchisi g‘ildirak yo‘lni yaxshi ushlashi uchun naqsh tanlaydi, moylash muhandisi mexanizm qismlarining yeyilishini kamaytiradi, alpinist asbobining ushlashini tekshiradi.
Qalamni silliq qog‘ozda va qo‘pol kartonda yurgizib, iz qanday farq qilishini taqqoslang.
«Foydali yoki zararli?»: o‘quvchilar 8 ta holatni (yurish, ski, tormoz, mashina vali, qo‘l isitish, tugun, muz ustida yurish, g‘ildirak) ikki guruhga ajratadi. Xavfsizlik: qo‘lni ishqalab isitganda terini kuydirmang.