Nyutonning birinchi qonuni — inersiya qonuni
Nyutonning birinchi qonuni: sanoq sistemasi shunday mavjudki, unda jismga boshqa jismlar ta’sir qilmasa yoki ta’sirlar o‘zaro muvozanatlashsa, jism tinch holatini yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakatini saqlaydi. Jismning tezligini saqlab qolish xususiyati inersiya deyiladi, shuning uchun birinchi qonun inersiya qonuni ham deyiladi. Bunday qonun bajariladigan sanoq sistemasi inersial deyiladi; Yerga bog‘langan sistemani ko‘p masalalarda taxminan inersial deb olamiz. Inersiya tufayli to‘xtayotgan avtobusda yo‘lovchi oldinga egiladi, keskin boshlanganda esa orqaga suriladi. Tezlikni o‘zgartirish uchun boshqa jismning ta’siri kerak.
Maktab maydonida to‘p yugurib ketadi va asta-sekin o‘t bilan ishqalanish tufayli to‘xtaydi. Agar ishqalanish bo‘lmasa, u to‘xtamas edi. Kosmosda dvigateli o‘chirilgan zond ham yillar davomida o‘z tezligini deyarli yo‘qotmay uchadi.
Kosmik missiya rejalashtiruvchisi yoqilg‘ini tejash uchun inersiya bilan uchishdan foydalanadi, avtomobil xavfsizligi muhandisi bosh tayanchini loyihalaydi, xokkeychi shaybaning sirpanishidan foydalanadi.
Qo‘lingizni yuvgach, lavabo ustida bir marta kuchli silkitib, birdan to‘xtating. Tomchilar to‘g‘ri chiziqda uchib ketadi, chunki ular harakatini davom ettiradi. Buni inersiya bilan tushuntiring.
«Inersiya tajribasi»: stakan, qog‘oz tasma va tanga bilan: tasmani tez tortganda tanga stakanga tushadi. Kattalar yordami bilan, plastik stakan ishlating. Xavfsizlik: sinadigan idish ishlatmang.