☰ Mundarija · Fizika

Impuls

Darslar 36 · 1 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
36

Impuls

Darslik: 130–134-betlar
MaqsadJism impulsi p = mυ va kuch impulsi FΔt tushunchalarini hamda ularning bog‘lanishini bilish.
Yangi so‘zlar
jism impulsi · momentum of a bodykuch impulsi · impulse of a forcekg·m/s · kilogram metre per secondN·s · newton second
Tushuntirish

Jism massasining uning tezligiga ko‘paytmasiga teng vektor kattalik jism impulsi deyiladi: p = mυ. Impulsning yo‘nalishi tezlik yo‘nalishi bilan bir xil, birligi — kg·m/s. Kuchning ta’sir vaqtiga ko‘paytmasi kuch impulsi deyiladi: FΔt, birligi N·s (1 N·s = 1 kg·m/s). Nyutonning ikkinchi qonunidan F = ma = m(υ − υ₀)/Δt, ya’ni FΔt = mυ − mυ₀: kuch impulsi jism impulsining o‘zgarishiga teng. Shu sababli bir xil impuls o‘zgarishiga uzoq vaqt davomida kichik kuch bilan ham erishish mumkin: shuning uchun sakraganda tizzalarni bukamiz, avtomobilda xavfsizlik yostiqchasi urilish vaqtini cho‘zadi va kuchni kamaytiradi.

Namunalar
m = 2 kg, υ = 5 m/s: p = 2 · 5 = 10 kg·m/s.
F = 20 N, Δt = 0,5 s: FΔt = 20 · 0,5 = 10 N·s; 3 kg jism impulsi 10 kg·m/s ga o‘zgarsa, tezligi 10 : 3 ≈ 3,3 m/s ga o‘zgaradi.
Sinfda faoliyat

«Yumshoq qo‘nish»: sinfda yumshoq to‘pni qattiq polga va yostiqqa qo‘yib tashlashni muhokama qiling — qaysi holatda to‘xtash vaqti uzun va kuch kichik. Xavfsizlik: balandlikdan sakramang.

Mashq
1
Jism impulsi nima? Formulasi va birligi qanday?
2
m = 4 kg, υ = 6 m/s. p (kg·m/s)?
3
F = 50 N kuch 0,2 s ta’sir qildi. Kuch impulsi (N·s)?
4
Nima uchun balanddan sakraganda tizzani bukib qo‘nish kerak?