ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Impuls

Darslar 36 · 1 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
36

Impuls

Darslik: 130–134-betlar
MaqsadJism impulsi p = mυ va kuch impulsi FΔt tushunchalarini hamda ularning bog‘lanishini bilish.
Yangi so‘zlar
jism impulsi · momentum of a bodykuch impulsi · impulse of a forcekg·m/s · kilogram metre per secondN·s · newton second
Tushuntirish

Jism massasining uning tezligiga ko‘paytmasiga teng vektor kattalik jism impulsi deyiladi: p = mυ. Impulsning yo‘nalishi tezlik yo‘nalishi bilan bir xil, birligi — kg·m/s. Kuchning ta’sir vaqtiga ko‘paytmasi kuch impulsi deyiladi: FΔt, birligi N·s (1 N·s = 1 kg·m/s). Nyutonning ikkinchi qonunidan F = ma = m(υ − υ₀)/Δt, ya’ni FΔt = mυ − mυ₀: kuch impulsi jism impulsining o‘zgarishiga teng. Shu sababli bir xil impuls o‘zgarishiga uzoq vaqt davomida kichik kuch bilan ham erishish mumkin: shuning uchun sakraganda tizzalarni bukamiz, avtomobilda xavfsizlik yostiqchasi urilish vaqtini cho‘zadi va kuchni kamaytiradi.

ƒFormula
p = mυ
birligi: kg·m/s
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Duradgor 0,5 kg li bolg‘ani 10 m/s tezlik bilan mixga urganda bolg‘aning impulsi 0,5 · 10 = 5 kg·m/s bo‘ladi. U 0,005 s da to‘xtasa, o‘rtacha kuch 5 : 0,005 = 1000 N ga teng. Kuchli zarba uchun qisqa vaqt kerak.

Kim ishlatadi

Avtomobil xavfsizligi muhandisi to‘qnashuv vaqtini cho‘zadigan qismlarni loyihalaydi, dubulg‘a ishlab chiquvchisi zarbani yumshatadi, sport murabbiyi to‘pni ushlash texnikasini o‘rgatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Stolni barmoq uchi bilan, keyin mato yoki paypoqqa o‘ralgan barmoq bilan yengil urib ko‘ring. Zarba va tovush qanday farq qilishini va nega yumshoq to‘qnashuv uzoqroq davom etishini o‘ylang.

Namunalar
m = 2 kg, υ = 5 m/s: p = 2 · 5 = 10 kg·m/s.
ƒFormula
FΔt = mυ − mυ₀
kuch impulsi = impuls o‘zgarishi
F = 20 N, Δt = 0,5 s: FΔt = 20 · 0,5 = 10 N·s; 3 kg jism impulsi 10 kg·m/s ga o‘zgarsa, tezligi 10 : 3 ≈ 3,3 m/s ga o‘zgaradi.
Sinfda faoliyat

«Yumshoq qo‘nish»: sinfda yumshoq to‘pni qattiq polga va yostiqqa qo‘yib tashlashni muhokama qiling — qaysi holatda to‘xtash vaqti uzun va kuch kichik. Xavfsizlik: balandlikdan sakramang.

Mashq
1
Jism impulsi nima? Formulasi va birligi qanday?
2
m = 4 kg, υ = 6 m/s. p (kg·m/s)?
3
F = 50 N kuch 0,2 s ta’sir qildi. Kuch impulsi (N·s)?
4
Nima uchun balanddan sakraganda tizzani bukib qo‘nish kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi toshqinni qayerdan kuzatamiz?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →