Tekis aylanma harakat

Agar moddiy nuqta aylana bo‘ylab har qanday teng vaqt oraliqlarida bir xil uzunlikdagi yoylarni o‘tsa, uning harakati tekis aylanma harakat deyiladi; bunda «tekis» so‘zi tezlik moduliga tegishli, tezlik yo‘nalishi esa doim o‘zgaradi. Nuqtaning yoy bo‘ylab vaqt birligida o‘tgan yo‘liga son jihatdan teng kattalik chiziqli tezlik deyiladi: υ = s/t, bunda s — yoy uzunligi. Nuqta harakatlanganda aylana markazidan unga o‘tkazilgan radius biror φ burchakka buriladi — bu burilish burchagi bo‘lib, gradus yoki radianda o‘lchanadi. Qarshisidagi yoy uzunligi radiusga teng bo‘lgan markaziy burchak 1 radian deyiladi (1 rad ≈ 57°); shuning uchun φ = s/R, yarim aylana π ≈ 3,14 rad, to‘liq aylana esa 2π rad. Radiusning qanchalik tez burilishini burchak tezlik ko‘rsatadi: uni topish uchun burilish burchagi shu burilishga sarflangan vaqtga bo‘linadi, ω = φ/t; birligi rad/s. Aylanayotgan qattiq jismning barcha nuqtalarida burchak tezlik bir xil, lekin markazdan uzoqroq nuqtalar bir xil vaqtda uzunroq yoy o‘tadi, ya’ni ularning chiziqli tezligi katta.