Butun olam tortishish qonuni
Barcha jismlar bir-biriga tortishadi. Butun olam tortishish qonuni: ikki moddiy nuqta orasidagi tortishish kuchi ularning massalari ko‘paytmasiga to‘g‘ri proporsional va orasidagi masofa kvadratiga teskari proporsional: F = G·m₁m₂/r². Bunda G — gravitatsion doimiy, G = 6,67 · 10⁻¹¹ N·m²/kg²; uni birinchi bo‘lib Kavendish tajribada aniqlagan. Kuchlar jufti sifatida har bir jism ikkinchisini bir xil kuch bilan tortadi. Qonun moddiy nuqtalar va markazlari orasidagi masofa r bo‘lgan shar shaklidagi jismlar uchun to‘g‘ri. G juda kichik bo‘lgani uchun kundalik jismlar orasidagi tortishish sezilmaydi, faqat sayyora kabi katta massali jismlar tortishi sezilarli bo‘ladi. Masofa 2 marta ortsa, kuch 4 marta kamayadi.
Okean va dengiz qirg‘og‘ida suv sathi Oyning tortishi tufayli sutkada taxminan ikki marta ko‘tarilib pasayadi. Port xodimlari kemani suv ko‘tarilgan paytda kiritadi. Bu ham butun olam tortishish qonunining amaldagi natijasi.
Port kema yo‘lboshchisi suv ko‘tarilish jadvaliga qaraydi, astronom sayyoralar yo‘lini hisoblaydi, kosmik muhandis sun’iy yo‘ldosh orbitasini tanlaydi.
Qalam va tangani bir xil balandlikda ushlab, bir vaqtda qo‘yib yuboring. Ikkalasi deyarli bir vaqtda tushishini kuzating. Yumshoq sirtga tushiring.
«Masofa o‘zgarsa»: jadval to‘ldiring — r = 1, 2, 3, 4 birlik uchun kuchning nisbiy qiymati 1; 1/4; 1/9; 1/16. Xavfsizlik: faqat hisob.