☰ Mundarija · Fizika

Potensial energiya

Darslar 41 · 1 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
41

Potensial energiya

Darslik: 152–154-betlar
MaqsadPotensial energiya E_p = mgh ni va deformatsiyalangan prujina energiyasini bilish; energiya va ish bog‘lanishini tushunish.
Yangi so‘zlar
energiya · energypotensial energiya · potential energynol sath · zero levelelastik deformatsiya energiyasi · elastic deformation energy
Tushuntirish

Jismning ish bajara olish qobiliyatini tavsiflovchi kattalik energiya deyiladi; birligi — joul (J). Jismlarning o‘zaro joylashuviga yoki jism qismlarining o‘zaro joylashuviga bog‘liq energiya potensial energiya deyiladi. Yer tortishi maydonida h balandlikka ko‘tarilgan m massali jismning potensial energiyasi E_p = mgh; bunda h nol sathdan hisoblanadi (nol sath erkin tanlanadi, shuning uchun E_p ning o‘zi emas, uning o‘zgarishi muhim). Jism pastga tushganda og‘irlik kuchi ish bajaradi va potensial energiya shu ishga kamayadi. Cho‘zilgan yoki siqilgan prujina ham potensial energiyaga ega: u qancha ko‘p deformatsiyalangan bo‘lsa, shuncha ko‘p ish bajara oladi. Jismni ko‘tarishda bajarilgan ish uning potensial energiyasining ortishiga teng.

Namunalar
m = 3 kg jism 5 m balandlikda (g = 10): E_p = 3 · 10 · 5 = 150 J.
m = 2 kg jism 10 m dan 4 m balandlikka tushdi (g = 10): E_p 200 J dan 80 J gacha kamaydi, og‘irlik kuchi 200 − 80 = 120 J ish bajardi.
Sinfda faoliyat

«Nol sathni tanlang»: stol ustidagi kitobning potensial energiyasini stolga va poldan hisoblab, farqini toping. Xavfsizlik: kitobni tushirib yubormang.

Mashq
1
Potensial energiya formulasi qanday?
2
m = 2 kg, h = 15 m (g = 10). E_p (J)?
3
E_p = 400 J, h = 8 m (g = 10). m (kg)?
4
Nima uchun potensial energiya nol sathni tanlashga bog‘liq, lekin o‘zgarishi bog‘liq emas?