Potensial energiya
Jismning ish bajara olish qobiliyatini tavsiflovchi kattalik energiya deyiladi; birligi — joul (J). Jismlarning o‘zaro joylashuviga yoki jism qismlarining o‘zaro joylashuviga bog‘liq energiya potensial energiya deyiladi. Yer tortishi maydonida h balandlikka ko‘tarilgan m massali jismning potensial energiyasi Ep = mgh; bunda h nol sathdan hisoblanadi (nol sath erkin tanlanadi, shuning uchun Ep ning o‘zi emas, uning o‘zgarishi muhim). Jism pastga tushganda og‘irlik kuchi ish bajaradi va potensial energiya shu ishga kamayadi. Cho‘zilgan yoki siqilgan prujina ham potensial energiyaga ega: u qancha ko‘p deformatsiyalangan bo‘lsa, shuncha ko‘p ish bajara oladi. Jismni ko‘tarishda bajarilgan ish uning potensial energiyasining ortishiga teng.
Uy tomidagi suv idishi pastdagi jo‘mrakka suvni nasossiz yetkazadi, chunki balandda turgan suvning potensial energiyasi bor. 10 m balandda turgan 1 kg suvning energiyasi 1 · 10 · 10 = 100 J. Suv pastga tushganda bu energiya oqim tezligiga aylanadi.
Suv ta’minoti muhandisi idish balandligini hisoblaydi, gidroelektr stansiya xodimi suv zaxirasini boshqaradi, tog‘ chang‘isi trassasi loyihalovchisi balandlik farqidan foydalanadi.
Kichik yumshoq to‘pni (yoki o‘ralgan paypoqni) tizza va ko‘krak balandligidan polga tashlang. Balandroq tashlaganda qanchalik baland sakrashini taqqoslang. Atrofda sindiriladigan narsa bo‘lmasin.
«Nol sathni tanlang»: stol ustidagi kitobning potensial energiyasini stolga va poldan hisoblab, farqini toping. Xavfsizlik: kitobni tushirib yubormang.