ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Potensial energiya

Darslar 41 · 1 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
41

Potensial energiya

Darslik: 152–154-betlar
MaqsadPotensial energiya Ep = mgh ni va deformatsiyalangan prujina energiyasini bilish; energiya va ish bog‘lanishini tushunish.
Yangi so‘zlar
energiya · energypotensial energiya · potential energynol sath · zero levelelastik deformatsiya energiyasi · elastic deformation energy
Tushuntirish

Jismning ish bajara olish qobiliyatini tavsiflovchi kattalik energiya deyiladi; birligi — joul (J). Jismlarning o‘zaro joylashuviga yoki jism qismlarining o‘zaro joylashuviga bog‘liq energiya potensial energiya deyiladi. Yer tortishi maydonida h balandlikka ko‘tarilgan m massali jismning potensial energiyasi Ep = mgh; bunda h nol sathdan hisoblanadi (nol sath erkin tanlanadi, shuning uchun Ep ning o‘zi emas, uning o‘zgarishi muhim). Jism pastga tushganda og‘irlik kuchi ish bajaradi va potensial energiya shu ishga kamayadi. Cho‘zilgan yoki siqilgan prujina ham potensial energiyaga ega: u qancha ko‘p deformatsiyalangan bo‘lsa, shuncha ko‘p ish bajara oladi. Jismni ko‘tarishda bajarilgan ish uning potensial energiyasining ortishiga teng.

ƒFormula
Eₚ = mgh
birligi: joul (J)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Uy tomidagi suv idishi pastdagi jo‘mrakka suvni nasossiz yetkazadi, chunki balandda turgan suvning potensial energiyasi bor. 10 m balandda turgan 1 kg suvning energiyasi 1 · 10 · 10 = 100 J. Suv pastga tushganda bu energiya oqim tezligiga aylanadi.

Kim ishlatadi

Suv ta’minoti muhandisi idish balandligini hisoblaydi, gidroelektr stansiya xodimi suv zaxirasini boshqaradi, tog‘ chang‘isi trassasi loyihalovchisi balandlik farqidan foydalanadi.

Bugun sinab ko‘ring

Kichik yumshoq to‘pni (yoki o‘ralgan paypoqni) tizza va ko‘krak balandligidan polga tashlang. Balandroq tashlaganda qanchalik baland sakrashini taqqoslang. Atrofda sindiriladigan narsa bo‘lmasin.

Namunalar
m = 3 kg jism 5 m balandlikda (g = 10): Ep = 3 · 10 · 5 = 150 J.
0501001502002008010 m da4 m daEₚ, J
m = 2 kg jism 10 m dan 4 m balandlikka tushdi (g = 10): Ep 200 J dan 80 J gacha kamaydi, og‘irlik kuchi 200 − 80 = 120 J ish bajardi.
Sinfda faoliyat

«Nol sathni tanlang»: stol ustidagi kitobning potensial energiyasini stolga va poldan hisoblab, farqini toping. Xavfsizlik: kitobni tushirib yubormang.

Mashq
1
Potensial energiya formulasi qanday?
2
m = 2 kg, h = 15 m (g = 10). Ep (J)?
3
Ep = 400 J, h = 8 m (g = 10). m (kg)?
4
Nima uchun potensial energiya nol sathni tanlashga bog‘liq, lekin o‘zgarishi bog‘liq emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQizilqum chetiga: poyezdmi, avtobusmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →