Kinematikaning asosiy tushunchalari
Kinematika jismlar harakatini ularni harakatga keltiruvchi sabablarni o‘rganmasdan tavsiflaydi. Agar jismning o‘lchamlari u bosib o‘tgan masofaga nisbatan juda kichik bo‘lsa, uni moddiy nuqta deb olamiz. Jism harakat davomida chizgan chiziq trayektoriya deyiladi; u to‘g‘ri yoki egri bo‘lishi mumkin. Trayektoriya bo‘ylab o‘lchangan uzunlik yo‘l (s) deyiladi — u skalyar kattalik, birligi metr. Jismning boshlang‘ich vaziyatidan oxirgi vaziyatiga o‘tkazilgan yo‘nalishli kesma ko‘chish deyiladi — u vektor kattalik. Egri yo‘lda yo‘l ko‘chish modulidan katta bo‘ladi, to‘g‘ri chiziq bo‘ylab bir tomonga harakatda esa ikkalasining qiymati teng.
Mahalladagi ikki do‘st maktabga borishning ikki yo‘lini taqqoslaydi: biri to‘g‘ri ko‘cha bo‘ylab, ikkinchisi parkni aylanib boradi. Ikkalasi bir joyga yetadi, ya’ni ko‘chishi bir xil, lekin aylanib borgan do‘stning yo‘li uzunroq bo‘ladi. Xarita ham ikki ma’lumotni alohida ko‘rsatadi: yo‘l uzunligi va to‘g‘ri chiziqdagi uzoqlik.
Haydovchi yo‘l uzunligiga qarab yonilg‘i sarfini rejalaydi, uchuvchi esa ikki shahar orasidagi to‘g‘ri chiziqli ko‘chishni hisoblab yo‘nalish tanlaydi. Sport murabbiyi yugurish masofasini sanaydi.
Uyda xonaning bir burchagidan qarama-qarshi burchagiga avval devor bo‘ylab, keyin to‘g‘ri yuring. Qadamlaringizni sanab, qaysi birida yo‘l uzunroq ekanini taqqoslang.
«Yo‘l va ko‘chish»: o‘quvchi sinfda bir nuqtadan boshlab 4 qadam oldinga, 2 qadam orqaga yuradi; sinf yo‘l va ko‘chishni hisoblaydi. Xavfsizlik: yo‘lni oldindan bo‘shating.