Tekis o‘zgaruvchan harakatda tezlanish
Tezligi har qanday teng vaqt oraliqlarida bir xil miqdorga o‘zgaradigan harakat tekis o‘zgaruvchan harakat deyiladi. Tezlikning o‘zgarish tezligini tavsiflovchi kattalik tezlanish deyiladi: tezlik o‘zgarishining shu o‘zgarish ro‘y bergan vaqtga nisbati, a = (υ − υ₀)/t. Bunda υ₀ — boshlang‘ich, υ — oxirgi tezlik. XBSda tezlanish birligi — m/s². Masalan, a = 2 m/s² degani, tezlik har sekundda 2 m/s ga o‘zgaradi. Tezlanish vektor kattalik: agar u tezlik bilan bir tomonga yo‘nalgan bo‘lsa, jism tezlashadi; qarama-qarshi bo‘lsa, sekinlashadi (tezlanish formulada manfiy chiqadi).
Liftda yuqoriga chiqayotganda birinchi soniyada o‘zingizni biroz og‘irroq, to‘xtash oldidan esa yengilroq his qilasiz. O‘rtadagi tekis harakatda hech narsa sezilmaydi, chunki tezlanish nolga teng. His qilinadigan narsa tezlikning o‘zi emas, uning o‘zgarishidir.
Lift muhandisi silliq boshlanish va to‘xtashni sozlaydi, poyga mexanigi mashinaning tezlanishini o‘lchaydi, attraksion loyihalovchisi o‘quvchi uchun xavfsiz tezlanishni tanlaydi.
Kattalar bilan avtobus yoki liftda ketayotib, o‘zingizni orqaga yoki oldinga tortilgandek his qilgan paytni sezing va transport shu payt tezlashayotgani yoki sekinlashayotganini ayting.
«Tezlashamizmi?»: o‘qituvchi bir nechta holatni aytadi (start olayotgan poyezd, tormozlayotgan velosiped); o‘quvchilar tezlanish tezlikka nisbatan qaysi tomonga yo‘nalganini aytadi. Xavfsizlik: tajribani faqat tasavvurda, xonada yugurmasdan o‘tkazing.