Impulsning saqlanish qonuni
Faqat o‘zaro ta’sirlashuvchi jismlardan iborat, tashqi kuchlar ta’sir qilmaydigan (yoki ular muvozanatlashgan) sistema yopiq sistema deyiladi. Impulsning saqlanish qonuni: yopiq sistemadagi jismlarning umumiy impulsi o‘zaro ta’sirlashuvdan oldin va keyin o‘zgarmaydi: m₁υ₁ + m₂υ₂ = m₁υ₁′ + m₂υ₂′. Bu qonun Nyutonning ikkinchi va uchinchi qonunlaridan kelib chiqadi: har bir jism impulsi qanchaga ortsa, boshqasiniki shuncha kamayadi. Noelastik urilishda jismlar birga harakatlanadi: m₁υ₁ + m₂υ₂ = (m₁ + m₂)υ. Itarilishda (otishda) impulslar yig‘indisi nol bo‘lib qoladi, shuning uchun qurol o‘qqa qarama-qarshi tomonga tepadi. Impuls vektor bo‘lgani uchun yo‘nalishni (ishorani) hisobga olish kerak.
Ikkita bir xil shisha sharchadan biri tinch turgan ikkinchisiga to‘g‘ri urilsa, birinchisi deyarli to‘xtaydi, ikkinchisi esa deyarli butun tezlikni olib dumalab ketadi. Massalari bir xil bo‘lgani uchun tezlik o‘tadi. To‘qnashuv davomida umumiy impuls o‘zgarmaydi.
Avtohalokatni tekshiruvchi mutaxassis to‘qnashuvdan oldingi tezlikni tiklaydi, temir yo‘lchi vagonlarni ulashda tezlikni nazorat qiladi, biliard murabbiyi zarbalarni o‘rgatadi.
Stol ustida bir nechta bir xil tangani bir qatorga qo‘ying va chetidagisiga boshqa tangani yengil surib uring. Qaysi tanga uchib ketishini kuzating.
| Holat | m, kg | υ, m/s |
|---|---|---|
| oldin: 1-jism | 2 | 3 |
| oldin: 2-jism | 1 | 0 |
| keyin: birga | 3 | 2 |
«Aravachalar»: ikkita oyinchoq aravachani yumshoq to‘siq bilan urishtiring (kichik tezlikda) va urilishdan keyingi harakatni muhokama qiling. Xavfsizlik: faqat yengil o‘yinchoqlar, qo‘l tegishidan saqlaning.