ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Energiyaning saqlanish qonuni

Darslar 43–44 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
43

Mexanik energiyaning saqlanish qonuni

Darslik: 157–161-betlar
MaqsadMexanik energiyaning saqlanish qonunini bilish va masalalar yechishda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
to‘liq mexanik energiya · total mechanical energysaqlanish qonuni · conservation lawenergiya aylanishi · energy conversionyopiq sistema · closed system
Tushuntirish

Jismning kinetik va potensial energiyalari yig‘indisi uning to‘liq mexanik energiyasi deyiladi: E = Ek + Ep. Mexanik energiyaning saqlanish qonuni: ishqalanish va qarshilik kuchlari bo‘lmaganda yopiq sistemaning to‘liq mexanik energiyasi o‘zgarmaydi: mυ₁²/2 + mgh₁ = mυ₂²/2 + mgh₂. Jism pastga tushganda potensial energiya kamayadi, kinetik energiya shuncha oshadi; yuqoriga ko‘tarilganda esa teskari. Masalan, h balandlikdan tinchlikdan tushayotgan jism yerga yetganda mgh = mυ²/2, bundan υ² = 2gh; ko‘rinib turibdiki, bu natija jism massasiga bog‘liq emas. Ishqalanish bo‘lsa, mexanik energiyaning bir qismi issiqlikka aylanadi, lekin umumiy energiya saqlanadi.

ƒFormula
Eₖ + Eₚ = const
ishqalanish bo‘lmaganda
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Skeyt maydonchasida bola 1,8 m balandlikdagi yonbag‘irdan turtkisiz tushsa, pastda v = √(2 · 10 · 1,8) = 6 m/s tezlikka yetadi. Qarama-qarshi tomonga deyarli xuddi shu balandlikkacha ko‘tariladi, chunki energiya saqlanadi, faqat ozgina ishqalanishga ketadi.

Kim ishlatadi

Attraksion loyihalovchisi tog‘cha balandligini energiya bo‘yicha hisoblaydi, skeyt maydoni quruvchisi qiyaliklarni tanlaydi, GES muhandisi suv balandligidan elektr oladi.

Bugun sinab ko‘ring

Katta silliq plastik kosa ichida sharcha, kichik to‘p yoki yumaloq toshchani chetidan qo‘yib yuboring. U qarama-qarshi tomonga deyarli xuddi shu balandlikkacha chiqishini kuzating.

Namunalar
h = 20 m dan tinchlikdan tushgan jism yerga: υ² = 2 · 10 · 20 = 400, demak υ = 20 m/s (20 · 20 = 400) tezlik bilan tushadi (g = 10).
υ₀ = 10 m/s bilan tik yuqoriga otilgan jism: eng yuqorida υ = 0, mgh = mυ₀²/2, h = 100 : 20 = 5 m.
Sinfda faoliyat

«Mayatnik»: ipga osilgan yengil tosh/yuk bir chetga ko‘tarilib qo‘yib yuboriladi (kattalar yordamida). Ep va Ek ning almashinishini kuzating. Xavfsizlik: yengil yuk, boshdan uzoqda, atrofda odam bo‘lmasin.

Mashq
1
Mexanik energiyaning saqlanish qonunini ayting.
2
h = 45 m dan tinchlikdan tushgan jism yerga tushgandagi tezligi (g = 10), m/s?
3
υ₀ = 20 m/s bilan tik otilgan jism qanday balandlikka ko‘tariladi (g = 10), m?
4
Nima uchun ishqalanish bo‘lsa, mexanik energiya saqlanmaydi, lekin umumiy energiya saqlanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTuyoqlilar kuzatuvi: kim boradi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →