To‘g‘ri chiziqli tekis harakatning grafik tasviri
Grafikda gorizontal o‘qqa vaqt t, vertikal o‘qqa yo‘l s (yoki tezlik υ) qo‘yiladi. Tekis harakatda s = υt bo‘lgani uchun yo‘l grafigi koordinata boshidan chiqqan qiya to‘g‘ri chiziq bo‘ladi: chiziq qanchalik tik bo‘lsa, tezlik shunchalik katta. Tezlik grafigi esa vaqt o‘qiga parallel gorizontal to‘g‘ri chiziq, chunki tezlik o‘zgarmaydi. Tezlik grafigi ostidagi to‘g‘ri to‘rtburchakning yuzi υ · t ga, ya’ni bosib o‘tilgan yo‘lga teng. Grafikdan istalgan paytdagi yo‘lni topish uchun shu vaqtdan yuqoriga chiziqqa qadar ko‘tarilib, so‘ng yo‘l o‘qiga o‘tamiz. Agar koordinata–vaqt (x–t) grafigi koordinata boshidan emas, x o‘qidagi biror nuqtadan boshlansa, jism harakat boshida sanoq boshidan uzoqda bo‘lgan.
t = 5 s → v = 3 m/s · s = 15 m
v = v₀ + a·t · s = v₀·t + a·t²/2 · tekis harakat
O‘qituvchi doskada o‘quvchining maktabgacha yurgan yo‘lini vaqtga qarab chizadi. O‘quvchi bir tekis yursa chiziq qiyalab to‘g‘ri ketadi, chorrahada kutib turganda esa chiziq yotiq bo‘lib qoladi. Grafikka qarab har kim o‘quvchi qachon yurgani va qachon turganini ko‘radi.
Transport dispetcheri jadvallarni grafik bilan tekshiradi, olim tajriba natijalarini grafikda ko‘radi, sport murabbiyi yuguruvchining tezligini chiziqning qiyaligidan baholaydi.
Daftaringizda o‘ylab topilgan sayr grafigini chizing: yurish, to‘xtash, tezroq yurish. Keyin boshqa odamdan grafikka qarab nima bo‘lganini aytib berishini so‘rang.
«Grafikni so‘zlar bilan ayt»: o‘qituvchi doskada ikki qiya chiziq chizadi (biri tikroq); o‘quvchilar qaysi jism tezroq ekanini va nima uchun ekanini tushuntiradi. Xavfsizlik: chizish uchun faqat bo‘r yoki marker ishlating.