Yerning sun’iy yo‘ldoshlari
Yerga yetib kelmaydigan qilib gorizontal otilgan jism Yer atrofida aylana bo‘ylab harakatlanishi mumkin. Buning uchun yer sirti yaqinida zarur tezlik birinchi kosmik tezlik deyiladi: tortishish kuchi markazga intilma kuch vazifasini bajaradi, mg = mυ²/R, bundan υ₁² = gR va υ₁ ≈ 7,9 km/s. Kattaroq balandlikda (masalan, 300 km) bu tezlik biroz kam, taxminan 7,7 km/s. Inson tomonidan Yer atrofi orbitasiga chiqarilgan jism sun’iy yo‘ldosh deyiladi; havo qarshiligi ta’sir qilmasligi uchun u bir necha yuz km balandlikda uchadi. Tezlik 11,2 km/s ga yetsa (ikkinchi kosmik tezlik), jism Yerdan uzoqlashadi; 16,7 km/s (uchinchi kosmik tezlik) da esa Quyosh sistemasini tark etadi. Birinchi sun’iy yo‘ldosh 1957-yil 4-oktabrda uchirilgan, 1961-yil 12-aprelda Yuriy Gagarin birinchi inson sifatida kosmosga uchgan.
Tuman agronomi dalalarning sun’iy yo‘ldosh suratlariga qarab, qaysi dalalar qurib borayotganini aniqlaydi. Sun’iy yo‘ldosh Yer atrofida katta tezlikda aylanadi va tushib ketmaydi, chunki Yerning tortishi uning yo‘lini Yer atrofida egri chiziqqa aylantirib turadi. Har aylanishda u yerning yangi tasmasini suratga oladi.
Kema yoki samolyot navigatori yo‘ldosh signallaridan o‘rnini aniqlaydi, qutqaruvchilar suv bosgan joylarni kosmosdan olingan suratlar orqali o‘rganadi, xaritachi xaritalarni yo‘ldosh suratlari bo‘yicha yangilaydi.
Daftaringizga Yerni aylana va ustiga baland minorani chizing. Sekin, tezroq va shunday tez otilgan to‘pning yo‘lini chizingki, u yerga tushmay, Yer atrofida aylansin.
«Yo‘ldosh nima beradi?»: sinf sun’iy yo‘ldoshlarning vazifalarini sanaydi: aloqa, ob-havo, navigatsiya, Yerni kuzatish. Xavfsizlik: raketa yoki portlovchi moddalar bilan tajriba o‘tkazmang.