Yerning sun’iy yo‘ldoshlari
Yerga yetib kelmaydigan qilib gorizontal otilgan jism Yer atrofida aylana bo‘ylab harakatlanishi mumkin. Buning uchun yer sirti yaqinida zarur tezlik birinchi kosmik tezlik deyiladi: tortishish kuchi markazga intilma kuch vazifasini bajaradi, mg = mυ²/R, bundan υ₁² = gR va υ₁ ≈ 7,9 km/s. Kattaroq balandlikda (masalan, 300 km) bu tezlik biroz kam, taxminan 7,7 km/s. Inson tomonidan Yer atrofi orbitasiga chiqarilgan jism sun’iy yo‘ldosh deyiladi; havo qarshiligi ta’sir qilmasligi uchun u bir necha yuz km balandlikda uchadi. Tezlik 11,2 km/s ga yetsa (ikkinchi kosmik tezlik), jism Yerdan uzoqlashadi; 16,7 km/s (uchinchi kosmik tezlik) da esa Quyosh sistemasini tark etadi. Birinchi sun’iy yo‘ldosh 1957-yil 4-oktabrda uchirilgan, 1961-yil 12-aprelda Yuriy Gagarin birinchi inson sifatida kosmosga uchgan.
«Yo‘ldosh nima beradi?»: sinf sun’iy yo‘ldoshlarning vazifalarini sanaydi: aloqa, ob-havo, navigatsiya, Yerni kuzatish. Xavfsizlik: raketa yoki portlovchi moddalar bilan tajriba o‘tkazmang.