Yerning tortish kuchi ta’sirida jismlarning harakati
Gorizontal yo‘nalishda υ₀ boshlang‘ich tezlik bilan otilgan jism ikki harakatda qatnashadi. Gorizontal yo‘nalishda unga kuch ta’sir qilmaydi (havo qarshiligi hisobga olinmaydi), shuning uchun u o‘sha yo‘nalishda tekis harakat qiladi: x = υ₀t. Vertikal yo‘nalishda esa og‘irlik kuchi ta’sirida jism tinchlikdan erkin tushganday harakat qiladi: h = gt²/2. Shuning uchun tushish vaqti t ni h = gt²/2 formuladan (t² = 2h/g) topamiz, uchish uzoqligi esa L = υ₀t. Ikkala harakat bir-biriga bog‘liq emas: gorizontal otilgan jism va shu balandlikdan erkin tushgan jism yerga bir vaqtda tushadi. Trayektoriya — parabola shaklidagi egri chiziq; masalalarda g = 10 m/s² olamiz. Gorizontal tezlik juda katta bo‘lsa (Yer sirti yaqinida taxminan 7,9 km/s — birinchi kosmik tezlik), jism Yerga qaytib tushmay, uning atrofida aylana bo‘ylab harakatlana boshlaydi.
Qutqaruv vertolyoti 80 m balandlikda 20 m/s tezlik bilan gorizontal uchib, oziq-ovqat paketini tashlaydi. Paket t = √(2 · 80 : 10) = 4 s tushadi va shu vaqtda oldinga 20 · 4 = 80 m siljiydi. Shuning uchun paketni nishondan oldin tashlash kerak.
Uchuvchi va navigator yuk tashlash nuqtasini hisoblaydi, uzoqqa sakrash murabbiyi sakrash burchagi va tezligini o‘rgatadi, o‘t o‘chiruvchi suv oqimini nishonga yo‘naltiradi.
Qog‘ozni g‘ijimlab to‘p qiling va savatga gorizontal otib ko‘ring: sekin va tezroq otib, qaysi holda uzoqroq tushishini kuzating. Tushish vaqti deyarli bir xil ekanini o‘ylab ko‘ring.
«Ikki koptok»: bir koptokni stol chetidan gorizontal turtib, ikkinchisini shu paytda tashlab yuboring (kattalar nazoratida, past stol): ikkalasi taxminan bir vaqtda tushadi. Xavfsizlik: odamlarga qaratib otmang.