ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Nyutonning uchinchi qonuni va aylanma harakat

Darslar 22–23 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
22

Nyutonning uchinchi qonuni

Darslik: 82–85-betlar
MaqsadNyutonning uchinchi qonunini aytish va kuchlar juftligi xususiyatlarini bilish.
Yangi so‘zlar
Nyutonning uchinchi qonuni · Newton’s third lawta’sir kuchi · action forceaks ta’sir kuchi · reaction forcekuchlar jufti · force pair
Tushuntirish

Nyutonning uchinchi qonuni: ikki jism bir-biriga modullari teng, yo‘nalishlari qarama-qarshi kuchlar bilan ta’sir qiladi: F₁₂ = −F₂₁. Bu kuchlar bir to‘g‘ri chiziq bo‘ylab, har doim juft bo‘lib paydo bo‘ladi va tabiati bir xil bo‘ladi. Eng muhimi: ular turli jismlarga qo‘yilgan, shuning uchun bir-birini muvozanatlamaydi. Masalan, devorni itarsangiz, devor ham sizni xuddi shunday kuch bilan itaradi. Qayiqdan sohilga sakrasangiz, qayiq orqaga suriladi. Ikki jismning tezlanishlari esa massalariga teskari: massasi kichik jism ko‘proq tezlanadi.

ƒFormula
F₁₂ = −F₂₁
kuchlar turli jismlarga qo‘yilgan — muvozanatlanmaydi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kaptar tomdan ko‘tarilayotganda qanotlari havoni pastga itaradi, havo esa kaptarni yuqoriga itaradi. Ikkala kuch kattaligi teng, lekin turli jismlarga tushadi. Shu sababli kaptar ko‘tariladi, havo esa pastga ketadi.

Kim ishlatadi

Qanot loyihalovchisi qanotning havoga ta’sirini o‘rganadi, yugurish murabbiyi startdagi turtilishni o‘rgatadi, poyabzal ishlab chiquvchisi tag ishqalanishini yaxshilaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Yurganingizda oyog‘ingiz yerni orqaga itarishini, yer esa sizni oldinga itarishini o‘ylab ko‘ring. Muzda nega sirpanib ketish mumkinligini shu orqali tushuntirib bering.

Namunalar
400 N400 Notarava← harakat
Ot aravani 400 N kuch bilan tortsa, arava ham otni 400 N kuch bilan orqaga tortadi.
Rolikli konkida turgan ikki bola bir-birini itarsa, ikkalasi ham teskari tomonga siljiydi; yengil bola kattaroq tezlanish oladi.
Sinfda faoliyat

«Qarshilik»: ikki o‘quvchi qo‘l kaftlarini bir-biriga tiralib, birma-bir itaradi; har biri qarshi kuchni sezadi. Xavfsizlik: yumshoq itaring, polda sirpanmang.

Mashq
1
Nyutonning uchinchi qonunini ayting.
2
Nima uchun ta’sir va aks ta’sir kuchlari bir-birini muvozanatlamaydi?
3
Bola devorni 30 N kuch bilan itaradi. Devor bolani qanday kuch bilan itaradi (N)?
4
Ikki bola konkida bir-birini itardi: 40 kg bola va 20 kg bola. Qaysi biri kattaroq tezlanish oladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliVideo qo‘ng‘iroq: Qoraqalpog‘istonHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →