☰ Mundarija · Fizika

Nyutonning ikkinchi qonuni

Darslar 21 · 1 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
21

Nyutonning ikkinchi qonuni

Darslik: 78–81-betlar
MaqsadNyutonning ikkinchi qonuni F = ma ni bilish va masalalar yechish.
Yangi so‘zlar
Nyutonning ikkinchi qonuni · Newton’s second lawF = ma · F = mateng ta’sir etuvchi · resultanttezlanish a · acceleration a
Tushuntirish

Nyutonning ikkinchi qonuni: jism olgan tezlanish unga ta’sir etuvchi teng ta’sir etuvchi kuchga to‘g‘ri proporsional, jism massasiga teskari proporsional va kuch bilan bir tomonga yo‘nalgan: a = F/m. Bundan F = ma. Kuch nyutonda, massa kilogrammda, tezlanish m/s² da o‘lchanadi: 1 N = 1 kg · m/s². Kuch 2 marta oshsa, tezlanish ham 2 marta oshadi; massa 2 marta oshsa, tezlanish 2 marta kamayadi. Agar jismga bir nechta kuch ta’sir qilsa, F deganda ularning teng ta’sir etuvchisi tushuniladi. Qonun F = 0 bo‘lganda tezlanish ham nol ekanini, ya’ni inersiya qonunini o‘z ichiga oladi.

Namunalar
m = 4 kg, F = 20 N: a = 20 : 4 = 5 m/s².
Massasi 1500 kg avtomobil a = 2 m/s² bilan tezlashsa, teng ta’sir etuvchi F = 1500 · 2 = 3000 N.
Sinfda faoliyat

«Kuch va tezlanish»: qo‘lda yengil va og‘ir aravachani bir xil turtkida itarib ko‘ring (pastga tushmaydigan tekis joyda, kattalar bilan) va natijani F = ma bilan tushuntiring. Xavfsizlik: yo‘lda, zinapoyada o‘tkazmang.

Mashq
1
Nyutonning ikkinchi qonunini formula bilan yozing.
2
m = 5 kg, F = 30 N. Tezlanish (m/s²)?
3
a = 3 m/s², m = 8 kg. Teng ta’sir etuvchi (N)?
4
Nima uchun bir xil kuch ta’sirida yuk avtomobili yengil avtomobilga qaraganda sekinroq tezlashadi?