Nyutonning ikkinchi qonuni
Nyutonning ikkinchi qonuni: jism olgan tezlanish unga ta’sir etuvchi teng ta’sir etuvchi kuchga to‘g‘ri proporsional, jism massasiga teskari proporsional va kuch bilan bir tomonga yo‘nalgan: a = F/m. Bundan F = ma. Kuch nyutonda, massa kilogrammda, tezlanish m/s² da o‘lchanadi: 1 N = 1 kg · m/s². Kuch 2 marta oshsa, tezlanish ham 2 marta oshadi; massa 2 marta oshsa, tezlanish 2 marta kamayadi. Agar jismga bir nechta kuch ta’sir qilsa, F deganda ularning teng ta’sir etuvchisi tushuniladi. Qonun F = 0 bo‘lganda tezlanish ham nol ekanini, ya’ni inersiya qonunini o‘z ichiga oladi.
f max = μ·m·g = 0·4·10 = 0 N
F − f = 20 N → a = (F − f)/m = 5 m/s²
Futbolchi massasi 0,4 kg bo‘lgan to‘pni taxminan 200 N kuch bilan tepsa, to‘p a = 200 : 0,4 = 500 m/s² tezlanish oladi. Kuch juda qisqa vaqt ta’sir qiladi, lekin to‘p tez uchib ketadi. Bir xil tepish og‘irroq to‘pga ancha kichik tezlanish beradi.
Sport anjomlari ishlab chiqaruvchisi to‘p massasini tanlaydi, avtomobil muhandisi mashina massasiga mos dvigatelni tanlaydi, raketa muhandisi yoqilg‘i kamayganda tezlanish oshishini hisoblaydi.
Bir xil plastik qopqoqni, keyin ichiga tanga yoki mayda toshcha solib, bir xil barmoq turtkisi bilan siljiting. Qaysi biri tezroq ketishini ko‘ring va sababini massa bilan tushuntiring.
«Kuch va tezlanish»: qo‘lda yengil va og‘ir aravachani bir xil turtkida itarib ko‘ring (pastga tushmaydigan tekis joyda, kattalar bilan) va natijani F = ma bilan tushuntiring. Xavfsizlik: yo‘lda, zinapoyada o‘tkazmang.