ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Nyutonning ikkinchi qonuni

Darslar 21 · 1 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
21

Nyutonning ikkinchi qonuni

Darslik: 78–81-betlar
MaqsadNyutonning ikkinchi qonuni F = ma ni bilish va masalalar yechish.
Yangi so‘zlar
Nyutonning ikkinchi qonuni · Newton’s second lawF = ma · F = mateng ta’sir etuvchi · resultanttezlanish a · acceleration a
Tushuntirish

Nyutonning ikkinchi qonuni: jism olgan tezlanish unga ta’sir etuvchi teng ta’sir etuvchi kuchga to‘g‘ri proporsional, jism massasiga teskari proporsional va kuch bilan bir tomonga yo‘nalgan: a = F/m. Bundan F = ma. Kuch nyutonda, massa kilogrammda, tezlanish m/s² da o‘lchanadi: 1 N = 1 kg · m/s². Kuch 2 marta oshsa, tezlanish ham 2 marta oshadi; massa 2 marta oshsa, tezlanish 2 marta kamayadi. Agar jismga bir nechta kuch ta’sir qilsa, F deganda ularning teng ta’sir etuvchisi tushuniladi. Qonun F = 0 bo‘lganda tezlanish ham nol ekanini, ya’ni inersiya qonunini o‘z ichiga oladi.

ƒFormula
a = F/m; F = ma
1 N = 1 kg · m/s²
4 kgF = 20 N

f max = μ·m·g = 0·4·10 = 0 N

F − f = 20 N → a = (F − f)/m = 5 m/s²

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Futbolchi massasi 0,4 kg bo‘lgan to‘pni taxminan 200 N kuch bilan tepsa, to‘p a = 200 : 0,4 = 500 m/s² tezlanish oladi. Kuch juda qisqa vaqt ta’sir qiladi, lekin to‘p tez uchib ketadi. Bir xil tepish og‘irroq to‘pga ancha kichik tezlanish beradi.

Kim ishlatadi

Sport anjomlari ishlab chiqaruvchisi to‘p massasini tanlaydi, avtomobil muhandisi mashina massasiga mos dvigatelni tanlaydi, raketa muhandisi yoqilg‘i kamayganda tezlanish oshishini hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir xil plastik qopqoqni, keyin ichiga tanga yoki mayda toshcha solib, bir xil barmoq turtkisi bilan siljiting. Qaysi biri tezroq ketishini ko‘ring va sababini massa bilan tushuntiring.

Namunalar
20 N
m = 4 kg, F = 20 N: a = 20 : 4 = 5 m/s².
Massasi 1500 kg avtomobil a = 2 m/s² bilan tezlashsa, teng ta’sir etuvchi F = 1500 · 2 = 3000 N.
Sinfda faoliyat

«Kuch va tezlanish»: qo‘lda yengil va og‘ir aravachani bir xil turtkida itarib ko‘ring (pastga tushmaydigan tekis joyda, kattalar bilan) va natijani F = ma bilan tushuntiring. Xavfsizlik: yo‘lda, zinapoyada o‘tkazmang.

Mashq
1
Nyutonning ikkinchi qonunini formula bilan yozing.
2
m = 5 kg, F = 30 N. Tezlanish (m/s²)?
3
a = 3 m/s², m = 8 kg. Teng ta’sir etuvchi (N)?
4
Nima uchun bir xil kuch ta’sirida yuk avtomobili yengil avtomobilga qaraganda sekinroq tezlashadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYangi yildan oldin: ustaxona tanloviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →