☰ Mundarija · Fizika

Og‘irlik kuchi va jism og‘irligi

Darslar 27–28 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
27

Og‘irlik kuchi

Darslik: 100–101-betlar
MaqsadOg‘irlik kuchi F = mg ni va erkin tushish tezlanishining Yer sirtida o‘zgarishini bilish.
Yangi so‘zlar
og‘irlik kuchi · force of gravityerkin tushish tezlanishi · free-fall accelerationYerning massasi · mass of the EarthYer radiusi · Earth’s radius
Tushuntirish

Yer sirti yaqinidagi jismni Yer o‘ziga tortadi; bu kuch og‘irlik kuchi deyiladi: F = mg, bunda g — erkin tushish tezlanishi. Butun olam tortishish qonunidan g = GM/R², bunda M — Yerning massasi, R — Yer radiusi (taxminan 6400 km). Hisoblash g ≈ 9,8 m/s² beradi; masalalarda ko‘pincha g = 10 m/s² olinadi. g qutbda biroz kattaroq (9,83 m/s²), ekvatorda kichikroq (9,78 m/s²), chunki Yer qutblarda siqilgan va o‘z o‘qi atrofida aylanadi. Yer sirtidan balandlashgan sari g kamayadi. Og‘irlik kuchi jism massasiga to‘g‘ri proporsional, Yerning markaziga yo‘nalgan (vertikal pastga) va jismning massa markaziga qo‘yiladi.

Namunalar
m = 5 kg (g = 10 m/s²): F = 5 · 10 = 50 N.
F = 200 N bo‘lsa, m = F/g = 200 : 10 = 20 kg.
Sinfda faoliyat

«Massadan kuchga»: sinf bir necha kundalik narsa massasini (kitob 0,5 kg, sumka 4 kg) og‘irlik kuchiga aylantiradi. Xavfsizlik: og‘ir narsalarni kattalar ko‘taradi.

Mashq
1
Og‘irlik kuchi formulasi qanday?
2
m = 12 kg jismga og‘irlik kuchi (g = 10 m/s²), N?
3
Og‘irlik kuchi 450 N bo‘lsa, massa (g = 10 m/s²), kg?
4
Nima uchun ekvatorda g qutbdagidan kichik?