ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Yuqoriga tik otilgan jism

Darslar 14 · 1 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
14

Yuqoriga tik otilgan jismning harakati

Darslik: 50–55-betlar
MaqsadYuqoriga tik otilgan jism harakatini formulalar bilan tavsiflash: υ = υ₀ − gt, h = υ₀t − gt²/2.
Yangi so‘zlar
tik otish · vertical throweng katta balandlik · maximum heightko‘tarilish vaqti · time of ascenttushish tezlanishi · free-fall acceleration
Tushuntirish

Yuqoriga otilgan jismga havo qarshiligi hisobga olinmaganda faqat Yerning tortish kuchi ta’sir qiladi, shuning uchun tezlanish doimo pastga yo‘nalgan va g ga teng (masalalarda g = 10 m/s² olamiz). Yuqoriga ko‘tarilishda jism sekinlashadi: υ = υ₀ − gt, balandlik h = υ₀t − gt²/2. Eng yuqori nuqtada tezlik nolga teng, shuning uchun ko‘tarilish vaqti t = υ₀/g; buni balandlik formulasiga qo‘ysak, eng katta balandlik h = υ₀²/(2g) chiqadi. Tushishda jism tinchlikdan tezlashadi va otilgan joyiga boshlang‘ich tezlik bilan teng tezlikda qaytadi; butun uchish vaqti 2υ₀/g. Yuqoriga ko‘tarilish va pastga tushish simmetrik harakatlardir.

t, sυ, m/s123456−30−20−101020300
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Shahar bog‘idagi favvoradan suv 10 m/s tezlik bilan yuqoriga otilsa, taxminan 5 m balandlikka ko‘tarilib, keyin tushadi. Balandlik boshlang‘ich tezlikdan keladi, shu sababli kuchliroq nasos balandroq oqim beradi.

Kim ishlatadi

Favvora ustasi suv oqimi balandligini nasos kuchi bilan sozlaydi, basketbol tahlilchisi sakrash balandligini havo vaqtidan hisoblaydi, kosmik muhandis raketani vertikal ko‘tarishni rejalashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bo‘sh, tekis joyda joyingizdan kichik sakrang va ko‘tarilish hamda tushish taxminan bir xil vaqt olishini his qiling. Past shift yoki chiroqlar yo‘q joyda mashq qiling.

Namunalar
ƒFormula
t = υ₀/g; h = υ₀²/(2g)
υ₀ = 30 m/s (g = 10 m/s²): ko‘tarilish vaqti t = 30 : 10 = 3 s, h = 30² : (2 · 10) = 900 : 20 = 45 m.
Shu jismning 1 s dan keyingi tezligi υ = 30 − 10 · 1 = 20 m/s, balandligi h = 30 · 1 − 10 · 1² : 2 = 25 m.
Sinfda faoliyat

«Eng yuqori nuqta»: sinf tezlik jadvalini to‘ldiradi: υ₀ = 30 m/s da t = 0, 1, 2, 3, 4 s uchun υ (30, 20, 10, 0, −10). Minus ishora jism pastga harakatlanayotganini bildiradi. Xavfsizlik: hech narsani uloqtirmang, faqat hisob.

Mashq
1
Eng yuqori nuqtada tezlik qancha?
2
υ₀ = 60 m/s bilan yuqoriga otilgan jism necha sekundda eng yuqoriga chiqadi (g = 10 m/s²)?
3
Shu jism qanday eng katta balandlikka ko‘tariladi (m)?
4
Nima uchun eng yuqori nuqtada tezlik nol bo‘lsa-da, tezlanish nol emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKechqurun soyda qisqichbaqalarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →