ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Jismlarning o‘zaro ta’siri. Kuch

Darslar 18 · 1 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
18

Jismlarning o‘zaro ta’siri. Kuch

Darslik: 69–71-betlar
MaqsadO‘zaro ta’sir va kuch tushunchasini, kuch birligi nyutonni va teng ta’sir etuvchini bilish.
Yangi so‘zlar
o‘zaro ta’sir · interactionkuch · forcenyuton (N) · newton (N)teng ta’sir etuvchi kuch · resultant force
Tushuntirish

Jismlar bir-biriga ta’sir qilganda ularning tezligi yoki shakli o‘zgaradi. Jismlarning bir-biriga ta’siri har doim o‘zaro bo‘ladi: to‘pni tepsak, to‘p ham oyoqqa ta’sir qiladi. Ta’sirning o‘lchovi bo‘lgan vektor kattalik kuch deyiladi; kuchni F harfi bilan belgilaymiz. Kuch uchta narsa bilan aniqlanadi: moduli, yo‘nalishi va qo‘yilish nuqtasi. XBSda kuch birligi — nyuton (N); amalda kilonyuton va millinyuton ham ishlatiladi: 1 kN = 1000 N, 1 N = 1000 mN. Kuch dinamometr bilan o‘lchanadi. Bir nechta kuch ta’sir etsa, ularning vektor yig‘indisi teng ta’sir etuvchi kuch deyiladi: bir yo‘nalishdagilar qo‘shiladi, qarama-qarshilarida ayriladi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Uch o‘quvchi maktab bog‘idagi yo‘lakda yuk ortilgan aravachani itarmoqda. Har biri taxminan 100 N kuch bilan bir tomonga itarsa, kuchlar qo‘shilib 3 · 100 = 300 N bo‘ladi. Agar biri teskari tomonga itarsa, umumiy kuch 100 N gacha kamayadi.

Kim ishlatadi

Ko‘prik muhandisi konstruksiyaga ta’sir qiluvchi kuchlarni qo‘shadi, fizioterapevt mushak kuchini o‘lchaydi, yuk tashuvchilar og‘ir narsani birgalikda ko‘taradi.

Bugun sinab ko‘ring

Yengil maktab sumkasini bir barmoq bilan, keyin ikki barmoq bilan ushlab ko‘ring. Kuch ikkiga bo‘linganda har bir barmoqqa tushadigan yuk qanday bo‘lishini sezing.

Namunalar
15 N25 N40 N
Quti ustiga bir tomonga 15 N va 25 N kuch ta’sir qilsa, teng ta’sir etuvchi 15 + 25 = 40 N.
50 N35 N
Qarama-qarshi tomonga 50 N va 35 N kuch ta’sir qilsa, teng ta’sir etuvchi 50 − 35 = 15 N, kattaroq kuch tomonga.
Sinfda faoliyat

«Dinamometr bilan»: o‘qituvchi (yoki kattalar) dinamometrga yuk osib, kuchni o‘lchaydi. 100 g yuk taxminan 1 N kuch bilan tortiladi. Xavfsizlik: yukni oyoq ustida ushlamang, prujinani cho‘zib qo‘yib yubormang.

Mashq
1
Kuch nima? Birligi qanday?
2
Kuch qaysi uch narsa bilan aniqlanadi?
3
Jismga bir yo‘nalishda 12 N va 18 N kuch ta’sir qiladi. Teng ta’sir etuvchi (N)?
4
Nima uchun ikki bola arqonni qarama-qarshi tomonga bir xil kuch bilan tortsa, arqon qimirlamaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi gulzor uchun uchastkaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →