Jismlarning o‘zaro ta’siri. Kuch
Jismlar bir-biriga ta’sir qilganda ularning tezligi yoki shakli o‘zgaradi. Jismlarning bir-biriga ta’siri har doim o‘zaro bo‘ladi: to‘pni tepsak, to‘p ham oyoqqa ta’sir qiladi. Ta’sirning o‘lchovi bo‘lgan vektor kattalik kuch deyiladi; kuchni F harfi bilan belgilaymiz. Kuch uchta narsa bilan aniqlanadi: moduli, yo‘nalishi va qo‘yilish nuqtasi. XBSda kuch birligi — nyuton (N); amalda kilonyuton va millinyuton ham ishlatiladi: 1 kN = 1000 N, 1 N = 1000 mN. Kuch dinamometr bilan o‘lchanadi. Bir nechta kuch ta’sir etsa, ularning vektor yig‘indisi teng ta’sir etuvchi kuch deyiladi: bir yo‘nalishdagilar qo‘shiladi, qarama-qarshilarida ayriladi.
«Dinamometr bilan»: o‘qituvchi (yoki kattalar) dinamometrga yuk osib, kuchni o‘lchaydi. 100 g yuk taxminan 1 N kuch bilan tortiladi. Xavfsizlik: yukni oyoq ustida ushlamang, prujinani cho‘zib qo‘yib yubormang.