☰ Mundarija · Fizika

Mexanik ish

Darslar 39–40 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
39

Mexanik ish

Darslik: 147–150-betlar
MaqsadMexanik ish A = Fs ni, ish birligi joulni bilish va ish hisoblash.
Yangi so‘zlar
mexanik ish · mechanical workjoul (J) · joule (J)kuch yo‘nalishi · direction of forceko‘chish s · displacement s
Tushuntirish

Jismga kuch ta’sir qilib, uni ko‘chirsa, kuch mexanik ish bajaradi. Kuch ko‘chish bilan bir yo‘nalishda bo‘lsa, ish kuch moduli bilan ko‘chish modulining ko‘paytmasiga teng: A = Fs. Kuch ko‘chishga burchak ostida yo‘nalgan bo‘lsa, ishni faqat kuchning ko‘chish yo‘nalishidagi proyeksiyasi bajaradi: A = F_s · s. XBSda ish birligi — joul (J): 1 J = 1 N · 1 m — 1 N kuch ta’sirida jism kuch yo‘nalishida 1 m ko‘chganda bajariladigan ish. Katta ishlar uchun kilojoul: 1 kJ = 1000 J. Agar ko‘chish bo‘lmasa (jism qimirlamasa), ish nolga teng — devorni itarib charchasangiz ham, fizik ma’noda ish bajarilmaydi. Kuch ko‘chishga perpendikulyar bo‘lsa (proyeksiyasi nol), ish nol; kuch ko‘chishga qarama-qarshi bo‘lsa (masalan, ishqalanish), ish manfiy. Jismni h balandlikka tekis ko‘tarishda A = mgh.

Namunalar
F = 30 N kuch quti ni 4 m ko‘chirdi (kuch ko‘chish bo‘ylab): A = 30 · 4 = 120 J.
m = 5 kg yukni 2 m balandlikka tekis ko‘tarish: A = mgh = 5 · 10 · 2 = 100 J (g = 10 m/s²).
Sinfda faoliyat

«Ish bajariladimi?»: sinf holatlarni baholaydi (sumka ko‘tarish, sumka bilan tekis yurish, devorni itarish, zinadan ko‘tarilish). Xavfsizlik: faqat yengil narsa ko‘taring.

Mashq
1
Mexanik ish formulasi va birligi qanday?
2
F = 25 N, s = 6 m (bir yo‘nalishda). A (J)?
3
m = 20 kg yuk 3 m balandlikka ko‘tarildi (g = 10). A (J)?
4
Nima uchun sumka bilan gorizontal tekis yurganda sumkaning og‘irlik kuchi ish bajarmaydi?