To‘g‘ri chiziqli tekis harakat haqida tushuncha
Trayektoriyasi to‘g‘ri chiziq bo‘lgan harakat to‘g‘ri chiziqli harakat deyiladi. Agar jism istalgan teng vaqt oraliqlarida bir xil ko‘chishlar qilsa, uning harakati tekis bo‘ladi. Ya’ni to‘g‘ri chiziqli tekis harakatda jism har sekundda, har daqiqada bir xil masofani bosib o‘tadi va yo‘nalishini o‘zgartirmaydi. Bunday harakat bir me’yorda va bir tomonga bo‘ladi. Amalda mutlaqo tekis harakat kam uchraydi: to‘g‘ri yo‘lda doimiy tezlik bilan ketayotgan avtomobil, eskalator zinalari taxminan shunday harakat qiladi. Tekis harakatni tekshirish uchun jism yo‘lini teng vaqt oraliqlarida o‘lchab, ular bir xilmi-yo‘qligini solishtiramiz.
Aeroportdagi yo‘lak (harakatlanuvchi yo‘l) yo‘lovchini bir me’yorda olib boradi. Unda turgan odam har bir sekundda deyarli bir xil masofaga siljiydi, shuning uchun ta’rifga ko‘ra harakat tekis deb olinadi. Yo‘lovchi to‘xtab yo shoshib qolsa, tekislik buziladi.
Konveyer ustasi mahsulotlar teng oraliqda chiqishini sozlaydi, mashinist tekis tezlikda ketishga harakat qiladi, laborant tajribada tekis harakatni sekundomer bilan tekshiradi.
Yo‘lovchi sifatida to‘g‘ri yo‘lda ketayotib, yo‘l chetidagi bir ustundan keyingisigacha necha sekund o‘tganini bir me’yorda sanab boring. Ustunlar orasi taxminan teng bo‘lgani uchun sonlar bir xil qolsa, harakat deyarli tekis.
«Tekismi?»: sekundomer va ruletka yordamida o‘qituvchi (kattalar nazoratida) sekin dumalab ketayotgan o‘yinchoq mashinaning har 2 s dagi yo‘lini o‘lchaydi; sinf harakat tekismi-yo‘qligini aniqlaydi. Xavfsizlik: yo‘lda yugurmang.