ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Tezlanishni o‘lchash. Erkin tushish

Darslar 12–13 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
12

Tekis tezlanuvchan harakatlanayotgan jism tezlanishini aniqlash (1-laboratoriya ishi)

Darslik: 47-bet
MaqsadQiya tekislikdan dumalayotgan sharcha tezlanishini tajribada aniqlash: a = 2s/t².
Yangi so‘zlar
qiya tekislik · inclined planesekundomer · stopwatchruletka · tape measurea = 2s/t² · a = 2s/t²
Tushuntirish

1-laboratoriya ishida sharchaning qiya tekislik (tarnov) bo‘ylab tinchlikdan tekis tezlanuvchan harakatini kuzatamiz. Tinchlikdan boshlanganda s = at²/2, bundan a = 2s/t². Demak tezlanishni topish uchun faqat yo‘l s ni ruletka bilan va vaqt t ni sekundomer bilan o‘lchash kifoya. Tarnovni kichik burchak ostida qo‘yamiz, sharchani har safar bir xil joydan qo‘yib yuboramiz va tajribani 3–5 marta takrorlab, vaqtning o‘rtacha qiymatini olamiz. O‘lchash xatoliklari sekundomerni ishga tushirish va to‘xtatishdagi kechikishdan hosil bo‘ladi. Tajribani o‘qituvchi yoki kattalar nazoratida o‘tkazing, sharcha stol chetidan tushib ketmasligi uchun tarnov oxiriga to‘siq qo‘ying.

!Diqqat!
Ish faqat o‘qituvchi nazoratida bajariladi; sharcha polga tushib ketmasligi uchun tarnov oxiriga to‘siq qo‘ying.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sprinter har safar yugurganda sekundomerni odam qo‘li bilan to‘xtatadi, shuning uchun vaqt 0,2 s atrofida chalkashishi mumkin. Shu sababli murabbiy bir necha marta o‘lchab, o‘rtacha qiymatni oladi. Bitta o‘lchovga ishonib bo‘lmaydi, ko‘p o‘lchovning o‘rtachasi ishonchliroq.

Kim ishlatadi

Laborant tajribani qayta-qayta o‘lchaydi, sifat nazoratchisi mahsulotning bir nechtasini tekshiradi, sport hakami natijani bir necha vaqt o‘lchagich bilan solishtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Stol enini qarich (kaft) yoki qog‘oz tasma bilan besh marta o‘lchab, har safargi natijani yozing. Sonlar biroz farq qiladi. Ularni qo‘shib beshga bo‘lib, o‘rtachasini toping.

Namunalar
1,2 m
s = 1,2 m, t = 2 s: a = 2 · 1,2 : 2² = 2,4 : 4 = 0,6 m/s².
Uch o‘lchashda t = 2,1 s; 1,9 s; 2,0 s bo‘lsa, o‘rtacha t = (2,1 + 1,9 + 2,0) : 3 = 2,0 s.
Sinfda faoliyat

Tajriba: tarnov (yoki ruletka yo‘lagi), kichik sharcha, sekundomer, to‘siq. 1) tarnovni kitoblar ustiga ozgina qiya qo‘ying; 2) s ni o‘lchang; 3) sharchani qo‘yib yuborib t ni 3 marta o‘lchang; 4) a = 2s/t² ni hisoblang. Xavfsizlik: faqat o‘qituvchi nazoratida, sharcha polga tushmasin, to‘siq qo‘ying.

Mashq
1
Qaysi formula bilan tezlanish aniqlanadi?
2
s = 2 m, t = 2 s. Tezlanish (m/s²)?
3
Nima uchun tajribani bir necha marta takrorlaymiz?
4
Sharcha stoldan tushib ketmasligi uchun nima qilish kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKechqurun soyda qisqichbaqalarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →