Tekis o‘zgaruvchan harakatda bosib o‘tilgan yo‘l
Tekis o‘zgaruvchan harakatda tezlik tekis o‘zgargani uchun o‘rtacha tezlik boshlang‘ich va oxirgi tezlikning yarim yig‘indisiga teng: υo‘rt = (υ₀ + υ)/2. Shuning uchun yo‘l s = (υ₀ + υ)t/2. Bunga υ = υ₀ + at ni qo‘ysak, s = υ₀t + at²/2 formulasi hosil bo‘ladi. Tinchlikdan boshlanganda (υ₀ = 0) s = at²/2: yo‘l vaqt kvadratiga to‘g‘ri proporsional, ya’ni vaqt 2 marta oshsa, yo‘l 4 marta oshadi. Yo‘lning vaqtga bog‘liqlik grafigi bu holda parabola shaklida (egri chiziq, yuqoriga qarab tobora tikroq) bo‘ladi. Yo‘lni tezlik grafigidan ham topish mumkin: grafik ostidagi shakl yuzi bosib o‘tilgan yo‘lga son jihatdan teng.
t = 4 s → v = 2 m/s · s = 16 m
v = v₀ + a·t · s = v₀·t + a·t²/2 · tekis sekinlanuvchan harakat
Aeroportda samolyot turgan joyidan tezlanib, parvoz uchun kerakli tezlikka yetguncha uchish yo‘lagidan yuradi. Kichik samolyot 2 m/s² tezlanish bilan 40 m/s ga 20 s da yetadi va 400 m yo‘l bosadi. Yo‘l masofa vaqtning kvadratiga bog‘liq bo‘lgani uchun uchish yo‘lagi uzun bo‘ladi.
Aeroport muhandisi uchish yo‘lagi uzunligini hisoblaydi, yo‘l quruvchi tezlanish chizig‘ining uzunligini belgilaydi, poyga tashkilotchisi startdan keyingi xavfsiz masofani rejalashtiradi.
Polga yotqizilgan taxta yoki qalin kitobga yengil qiyalik berib, tepasidan to‘pni yoki o‘ralgan paypoqni qo‘yib yuboring. Tez-tez qarsak chalib vaqtni belgilab, har qarsakda to‘p qayerda ekanini barmog‘ingiz bilan belgilang: oraliqlar kattalashadi.
«Yo‘l 4 marta»: o‘quvchilar jadvalni to‘ldiradi: a = 2 m/s² da t = 1, 2, 3, 4 s uchun s ni topib, vaqt 2 marta oshganda yo‘l 4 marta oshishini ko‘radi. Xavfsizlik: faqat hisob-kitob, tajriba yo‘q.