ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Prujina bikirligini aniqlash

Darslar 25 · 1 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
25

Prujina bikirligini aniqlash (2-laboratoriya ishi)

Darslik: 93–96-betlar
Maqsad2-laboratoriya ishi: prujina bikirligini k = F/Δl bo‘yicha tajribada aniqlash.
Yangi so‘zlar
prujina · springyuk · load (weight)uzayish Δl · elongation Δlo‘rtacha qiymat · average value
Tushuntirish

Ishning maqsadi — prujina bikirligi k ni aniqlash. Prujinani shtativga osamiz, uning uzunligini l₀ (yuksiz) o‘lchaymiz. So‘ng massasi m ma’lum yuklarni birma-bir osamiz va har safar uzunlik l ni o‘lchab, uzayish Δl = l − l₀ ni topamiz. Yuk muvozanatda bo‘lganda elastiklik kuchi og‘irlik kuchiga teng: F = mg (g = 10 m/s² olamiz, 100 g yuk uchun F ≈ 1 N). Bikirlik k = F/Δl formulasi bilan hisoblanadi; 3–4 yuk uchun natijalarni olib, o‘rtacha qiymatni topamiz. Yuk qo‘shilganda uzayish proporsional ortishi Guk qonunini tasdiqlaydi. Ishni o‘qituvchi nazoratida bajaring; yuk tushib ketmasligi uchun shtativ ostiga yumshoq material qo‘ying.

!Diqqat!
Yuklarni oyoq tepasida ushlamang; 0,5 kg dan og‘ir yuk ishlatmang; prujinani haddan tashqari cho‘zmang.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab ustasi sinfxona eshigini o‘zi yopib turadigan prujinani almashtiryapti. Bikrligi k juda kichik prujina eshikni yopolmaydi, juda katta bo‘lsa eshik urilib yopiladi. Prujinaga ma’lum yuk osib, uzayishini o‘lchasa, k topiladi va mos prujinani tanlash oson bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Sifat sinovchisi prujinalarni yuk bilan tekshiradi, mahsulot loyihachisi qalam yoki qisqich uchun mos prujina tanlaydi, mashinasoz muhandis mexanizmdagi prujinalarni hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikkita har xil kiyim qisqichi yoki tugmali ruchkani qisib ko‘ring va qaysi biri bikrroq ekanini aniqlab tartiblang.

Namunalar
Δl, smF, N246810123450
Yuk 0,2 kg: F = 0,2 · 10 = 2 N, l₀ = 10 sm, l = 14 sm. Δl = 4 sm = 0,04 m, k = 2 : 0,04 = 50 N/m.
m, kgF, NΔl, smk, N/m
0,22450
0,44850
Boshqa yuk 0,4 kg: F = 4 N, Δl = 8 sm = 0,08 m, k = 4 : 0,08 = 50 N/m; natijalar bir xil — Guk qonuni bajariladi.
Sinfda faoliyat

Jadval to‘ldiring: № | m (kg) | F = mg (N) | l₀ (m) | l (m) | Δl (m) | k (N/m). Uch yuk uchun k ni hisoblab, o‘rtachasini toping. Xavfsizlik: yuklarni oyoq tepasida ushlamang, 0,5 kg dan og‘ir yuk ishlatmang, prujinani haddan tashqari cho‘zmang.

Mashq
1
Bikirlik qaysi formula bilan aniqlanadi?
2
m = 0,3 kg yuk osilganda prujina 6 sm ga cho‘zildi. F (N) va k (N/m)? (g = 10 m/s²)
3
Uch tajribada k = 48, 52, 50 N/m chiqdi. O‘rtacha k (N/m)?
4
Nima uchun yuk muvozanatda bo‘lganda F elastiklik kuchi mg ga teng?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQo‘l tarozisi uchun prujinaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →