Prujina bikirligini aniqlash (2-laboratoriya ishi)
Ishning maqsadi — prujina bikirligi k ni aniqlash. Prujinani shtativga osamiz, uning uzunligini l₀ (yuksiz) o‘lchaymiz. So‘ng massasi m ma’lum yuklarni birma-bir osamiz va har safar uzunlik l ni o‘lchab, uzayish Δl = l − l₀ ni topamiz. Yuk muvozanatda bo‘lganda elastiklik kuchi og‘irlik kuchiga teng: F = mg (g = 10 m/s² olamiz, 100 g yuk uchun F ≈ 1 N). Bikirlik k = F/Δl formulasi bilan hisoblanadi; 3–4 yuk uchun natijalarni olib, o‘rtacha qiymatni topamiz. Yuk qo‘shilganda uzayish proporsional ortishi Guk qonunini tasdiqlaydi. Ishni o‘qituvchi nazoratida bajaring; yuk tushib ketmasligi uchun shtativ ostiga yumshoq material qo‘ying.
Maktab ustasi sinfxona eshigini o‘zi yopib turadigan prujinani almashtiryapti. Bikrligi k juda kichik prujina eshikni yopolmaydi, juda katta bo‘lsa eshik urilib yopiladi. Prujinaga ma’lum yuk osib, uzayishini o‘lchasa, k topiladi va mos prujinani tanlash oson bo‘ladi.
Sifat sinovchisi prujinalarni yuk bilan tekshiradi, mahsulot loyihachisi qalam yoki qisqich uchun mos prujina tanlaydi, mashinasoz muhandis mexanizmdagi prujinalarni hisoblaydi.
Ikkita har xil kiyim qisqichi yoki tugmali ruchkani qisib ko‘ring va qaysi biri bikrroq ekanini aniqlab tartiblang.
| m, kg | F, N | Δl, sm | k, N/m |
|---|---|---|---|
| 0,2 | 2 | 4 | 50 |
| 0,4 | 4 | 8 | 50 |
Jadval to‘ldiring: № | m (kg) | F = mg (N) | l₀ (m) | l (m) | Δl (m) | k (N/m). Uch yuk uchun k ni hisoblab, o‘rtachasini toping. Xavfsizlik: yuklarni oyoq tepasida ushlamang, 0,5 kg dan og‘ir yuk ishlatmang, prujinani haddan tashqari cho‘zmang.