☰ Mundarija · Fizika

Quvvat. Energiyaning saqlanishi va FIK

Darslar 45–46 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
45

Quvvat

Darslik: 163–165-betlar
MaqsadQuvvat N = A/t, quvvat birligi vatt va N = Fυ ni bilish.
Yangi so‘zlar
quvvat · powervatt (W) · watt (W)kilovatt (kW) · kilowatt (kW)bajarilgan ish · work done
Tushuntirish

Ishning bajarilish tezligini tavsiflovchi kattalik quvvat deyiladi: ish A ning shu ish bajarilgan vaqt t ga nisbati, N = A/t. XBSda quvvat birligi — vatt (W): 1 W = 1 J/s, ya’ni 1 s da 1 J ish bajarilganda quvvat 1 W. Katta quvvatlar kilovatt (1 kW = 1000 W) va megavatt (1 MW = 1 000 000 W) bilan o‘lchanadi. A = Fs va s = υt bo‘lgani uchun, tekis harakatda N = Fυ: quvvat kuchning tezlikka ko‘paytmasiga teng. Bir xil ishni kim tezroq bajarsa, uning quvvati katta. Masalan, 600 J ishni 3 s da bajargan motor 600 : 3 = 200 W quvvatga ega. Qurilmalarning quvvati ularning vazifasiga qarab tanlanadi.

Namunalar
Kran 4000 J ishni 8 s da bajarsa: N = 4000 : 8 = 500 W.
Avtomobil 2000 N tortish kuchi bilan 20 m/s tezlikda tekis ketsa: N = 2000 · 20 = 40 000 W = 40 kW.
Sinfda faoliyat

«Zinadan chiqish»: o‘qituvchi nazoratida bir o‘quvchi zinadan odatdagi tezlikda chiqadi; sinf massa, balandlik va vaqtni baholab, quvvatni hisoblaydi (yugurish yo‘q). Xavfsizlik: zinada yugurmang.

Mashq
1
Quvvat nima? Formulasi va birligi qanday?
2
A = 1500 J, t = 5 s. N (W)?
3
N = 2 kW quvvatli motor 10 s da qancha ish bajaradi (J)?
4
Nima uchun bir xil ishni bajargan ikki mashinadan tezroq bajargani katta quvvatli?