ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Quvvat. Energiyaning saqlanishi va FIK

Darslar 45–46 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
45

Quvvat

Darslik: 163–165-betlar
MaqsadQuvvat N = A/t, quvvat birligi vatt va N = Fυ ni bilish.
Yangi so‘zlar
quvvat · powervatt (W) · watt (W)kilovatt (kW) · kilowatt (kW)bajarilgan ish · work done
Tushuntirish

Ishning bajarilish tezligini tavsiflovchi kattalik quvvat deyiladi: ish A ning shu ish bajarilgan vaqt t ga nisbati, N = A/t. XBSda quvvat birligi — vatt (W): 1 W = 1 J/s, ya’ni 1 s da 1 J ish bajarilganda quvvat 1 W. Katta quvvatlar kilovatt (1 kW = 1000 W) va megavatt (1 MW = 1 000 000 W) bilan o‘lchanadi. A = Fs va s = υt bo‘lgani uchun, tekis harakatda N = Fυ: quvvat kuchning tezlikka ko‘paytmasiga teng. Bir xil ishni kim tezroq bajarsa, uning quvvati katta. Masalan, 600 J ishni 3 s da bajargan motor 600 : 3 = 200 W quvvatga ega. Qurilmalarning quvvati ularning vazifasiga qarab tanlanadi.

ƒFormula
N = A/t
1 W = 1 J/s; tekis harakatda N = Fυ
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

10 W li LED lampa har sekundda 10 J energiya sarflaydi. Bir daqiqada bu 10 · 60 = 600 J, bir soatda esa 10 · 3600 = 36 000 J. Quvvati kattaroq lampa energiyani tezroq sarflaydi.

Kim ishlatadi

Elektrchi simni uskunaning quvvatiga qarab tanlaydi, dvigatel muhandisi mashinaga mos motor quvvatini hisoblaydi, velosipedchi murabbiyi sportchining quvvatini o‘lchaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Fonarik, lampochka yoki zaryadlovchi qurilma korpusidagi W yozuvini o‘qing va qaysi biri energiyani tezroq sarflashini taqqoslang. Hech narsani rozetkaga ulamang va ulanganlarini ushlamang.

Namunalar
Kran 4000 J ishni 8 s da bajarsa: N = 4000 : 8 = 500 W.
ƒFormula
N = Fυ
kuch · tezlik
Avtomobil 2000 N tortish kuchi bilan 20 m/s tezlikda tekis ketsa: N = 2000 · 20 = 40 000 W = 40 kW.
Sinfda faoliyat

«Zinadan chiqish»: o‘qituvchi nazoratida bir o‘quvchi zinadan odatdagi tezlikda chiqadi; sinf massa, balandlik va vaqtni baholab, quvvatni hisoblaydi (yugurish yo‘q). Xavfsizlik: zinada yugurmang.

Mashq
1
Quvvat nima? Formulasi va birligi qanday?
2
A = 1500 J, t = 5 s. N (W)?
3
N = 2 kW quvvatli motor 10 s da qancha ish bajaradi (J)?
4
Nima uchun bir xil ishni bajargan ikki mashinadan tezroq bajargani katta quvvatli?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYozgi ekspeditsiya: qayerga boramiz?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →