☰ Mundarija · Fizika

Ishqalanish koeffitsiyentini aniqlash

Darslar 34 · 1 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
34

Sirpanish ishqalanish koeffitsiyentini aniqlash (3-laboratoriya ishi)

Darslik: 122-bet
Maqsad3-laboratoriya ishi: sirpanish ishqalanish koeffitsiyentini μ = F/N bo‘yicha aniqlash.
Yangi so‘zlar
dinamometr · dynamometerbrusok · wooden blocktekis tortish · uniform pullingo‘lchash xatoligi · measurement error
Tushuntirish

Ishning maqsadi — brusok va stol sirti orasidagi sirpanish ishqalanish koeffitsiyenti μ ni aniqlash. Brusokni dinamometr yordamida gorizontal stol bo‘ylab tekis (o‘zgarmas tezlik bilan) sekin tortamiz: tekis harakatda teng ta’sir etuvchi nol, shuning uchun dinamometr ko‘rsatishi F ishqalanish kuchiga teng. Brusokning og‘irligi P = mg stol ustida bosim kuchi N ga teng (N = P). Dinamometrda brusok va yuklarning og‘irligini ham o‘lchab olamiz. So‘ng μ = F/N ni hisoblaymiz. Brusok ustiga yuk qo‘shib N ni o‘zgartiramiz va natijalarni solishtiramiz: μ taxminan bir xil chiqishi kerak. Har bir tortishni 3 marta takrorlab, o‘rtachasini olamiz. Ish o‘qituvchi nazoratida bajariladi.

Namunalar
Brusok og‘irligi N = 2 N, tortishda F = 0,6 N: μ = 0,6 : 2 = 0,3.
Yuk bilan N = 4 N, F = 1,2 N: μ = 1,2 : 4 = 0,3 — bir xil, demak μ yuk massasiga bog‘liq emas.
Sinfda faoliyat

Jadval: № | N (N) | F (N) | μ = F/N. Brusokni 3 marta torting (kamida 3 xil yuk bilan). Xavfsizlik: dinamometr va yuklarni stol chetidan uzoqroq saqlang, tortishni sekin bajaring, qo‘lingizni qisib olmang.

Mashq
1
Nima uchun brusok tekis harakatlanganda dinamometr ishqalanish kuchini ko‘rsatadi?
2
N = 5 N, F = 1 N. μ?
3
Brusokka yuk qo‘shilsa, N va F qanday o‘zgaradi?
4
Nima uchun tortishni bir necha marta takrorlaymiz?