ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Ishqalanish koeffitsiyentini aniqlash

Darslar 34 · 1 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
34

Sirpanish ishqalanish koeffitsiyentini aniqlash (3-laboratoriya ishi)

Darslik: 122-bet
Maqsad3-laboratoriya ishi: sirpanish ishqalanish koeffitsiyentini μ = F/N bo‘yicha aniqlash.
Yangi so‘zlar
dinamometr · dynamometerbrusok · wooden blocktekis tortish · uniform pullingo‘lchash xatoligi · measurement error
Tushuntirish

Ishning maqsadi — brusok va stol sirti orasidagi sirpanish ishqalanish koeffitsiyenti μ ni aniqlash. Brusokni dinamometr yordamida gorizontal stol bo‘ylab tekis (o‘zgarmas tezlik bilan) sekin tortamiz: tekis harakatda teng ta’sir etuvchi nol, shuning uchun dinamometr ko‘rsatishi F ishqalanish kuchiga teng. Brusokning og‘irligi P = mg stol ustida bosim kuchi N ga teng (N = P). Dinamometrda brusok va yuklarning og‘irligini ham o‘lchab olamiz. So‘ng μ = F/N ni hisoblaymiz. Brusok ustiga yuk qo‘shib N ni o‘zgartiramiz va natijalarni solishtiramiz: μ taxminan bir xil chiqishi kerak. Har bir tortishni 3 marta takrorlab, o‘rtachasini olamiz. Ish o‘qituvchi nazoratida bajariladi.

!Diqqat!
Ish o‘qituvchi nazoratida bajariladi. Brusokni dinamometr bilan sekin va tekis torting.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab ma’muri yo‘lak uchun plitka tanlamoqda. Sinovda 20 N li yuk qo‘yilgan blok tekis tortilganda dinamometr 9 N ni ko‘rsatsa, μ = 9 : 20 = 0,45 bo‘ladi. Namlikda ham yuqori μ ga ega plitka xavfsizroq.

Kim ishlatadi

Qoplama ishlab chiqaruvchisi plitkani sinab ko‘radi, yo‘l muhandisi asfalt ishqalanishini o‘lchaydi, sport maydonchasi quruvchisi sirpanmaydigan qoplama tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikki juft poyabzal tagini bir xil polga bosib, qo‘lingiz bilan surib ko‘ring va qaysi biri ko‘proq ushlab turishini taqqoslang.

Namunalar
N, NF, Nμ = F : N
20,60,3
41,20,3
Brusok og‘irligi N = 2 N, tortishda F = 0,6 N: μ = 0,6 : 2 = 0,3.
Yuk bilan N = 4 N, F = 1,2 N: μ = 1,2 : 4 = 0,3 — bir xil, demak μ yuk massasiga bog‘liq emas.
Sinfda faoliyat

Jadval: № | N (N) | F (N) | μ = F/N. Brusokni 3 marta torting (kamida 3 xil yuk bilan). Xavfsizlik: dinamometr va yuklarni stol chetidan uzoqroq saqlang, tortishni sekin bajaring, qo‘lingizni qisib olmang.

Mashq
1
Nima uchun brusok tekis harakatlanganda dinamometr ishqalanish kuchini ko‘rsatadi?
2
N = 5 N, F = 1 N. μ?
3
Brusokka yuk qo‘shilsa, N va F qanday o‘zgaradi?
4
Nima uchun tortishni bir necha marta takrorlaymiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNavro‘z: sumalak qozoni qayerda?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →