To‘g‘ri chiziqli tekis harakat tezligi
To‘g‘ri chiziqli tekis harakat tezligi — jism ko‘chishining shu ko‘chish sodir bo‘lgan vaqtga nisbatiga teng vektor kattalik: υ = s/t. Tezlik moduli birlik vaqtda bosib o‘tilgan yo‘lni bildiradi. XBSda tezlik birligi — metr taqsim sekund (m/s); amalda km/soat ham ishlatiladi. Birliklar orasida bog‘lanish: 1 m/s = 3,6 km/soat, chunki 1 m/s = (1/1000 km)/(1/3600 soat) = 3,6 km/soat. Formuladan yo‘l s = υt va vaqt t = s/υ ham kelib chiqadi. Masala yechishda avval barcha kattaliklarni bir xil birliklarga keltiring.
Maktab avtobusi shaharda haydovchi spidometriga qarab tezligini nazorat qiladi: tezlik belgisi 40 km/h, ya’ni taxminan 11 m/s. Shu tezlikda avtobus bir daqiqada deyarli 670 m yuradi, ya’ni bir necha ko‘cha uzunligicha.
Haydovchi yo‘l vaqtini tezlik bo‘yicha hisoblaydi, uchuvchi yoqilg‘i va uchish davomiyligini rejalaydi, yengil atletikachi murabbiyi yuguruvchining tezligini baholaydi.
Tanish yo‘l bo‘ylab yurganingizda 20 qadam yurish uchun necha sekund ketishini sanang va taxminiy tezlikni bir qadam uzunligingiz bilan hisoblang. Faqat xavfsiz trotuarda va kattalar bilan yuring.
| O‘tkazish | Amal |
|---|---|
| m/s → km/soat | · 3,6 |
| km/soat → m/s | : 3,6 |
«Tezlik o‘lchash»: 20 m uzunlikdagi to‘g‘ri maydonchada o‘qituvchi nazoratida bir o‘quvchi odatdagi qadam bilan yuradi, boshqasi sekundomerda vaqtni oladi; sinf υ = s/t ni hisoblaydi. Xavfsizlik: yugurmang, atrofni tekshiring.