ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Tekis harakat tezligi

Darslar 6 · 1 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
6

To‘g‘ri chiziqli tekis harakat tezligi

Darslik: 28–31-betlar
MaqsadTezlik formulasi υ = s/t ni bilish; tezlik birliklarini o‘zaro o‘tkazish va masalalar yechish.
Yangi so‘zlar
tezlik · velocitym/s · metre per secondkm/soat · kilometre per houryo‘l formulasi s = υt · path formula s = υt
Tushuntirish

To‘g‘ri chiziqli tekis harakat tezligi — jism ko‘chishining shu ko‘chish sodir bo‘lgan vaqtga nisbatiga teng vektor kattalik: υ = s/t. Tezlik moduli birlik vaqtda bosib o‘tilgan yo‘lni bildiradi. XBSda tezlik birligi — metr taqsim sekund (m/s); amalda km/soat ham ishlatiladi. Birliklar orasida bog‘lanish: 1 m/s = 3,6 km/soat, chunki 1 m/s = (1/1000 km)/(1/3600 soat) = 3,6 km/soat. Formuladan yo‘l s = υt va vaqt t = s/υ ham kelib chiqadi. Masala yechishda avval barcha kattaliklarni bir xil birliklarga keltiring.

ƒFormula
υ = s/t
s = υt, t = s/υ; 1 m/s = 3,6 km/soat
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab avtobusi shaharda haydovchi spidometriga qarab tezligini nazorat qiladi: tezlik belgisi 40 km/h, ya’ni taxminan 11 m/s. Shu tezlikda avtobus bir daqiqada deyarli 670 m yuradi, ya’ni bir necha ko‘cha uzunligicha.

Kim ishlatadi

Haydovchi yo‘l vaqtini tezlik bo‘yicha hisoblaydi, uchuvchi yoqilg‘i va uchish davomiyligini rejalaydi, yengil atletikachi murabbiyi yuguruvchining tezligini baholaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Tanish yo‘l bo‘ylab yurganingizda 20 qadam yurish uchun necha sekund ketishini sanang va taxminiy tezlikni bir qadam uzunligingiz bilan hisoblang. Faqat xavfsiz trotuarda va kattalar bilan yuring.

Namunalar
O‘tkazishAmal
m/s → km/soat· 3,6
km/soat → m/s: 3,6
Avtobus 2 soatda 120 km yursa, υ = 120 : 2 = 60 km/soat = 60 : 3,6 ≈ 16,7 m/s.
t, ss, m204060801001202004006000
Velosipedchi 5 m/s tezlik bilan 2 minut yursa, s = υt = 5 · 120 = 600 m.
Sinfda faoliyat

«Tezlik o‘lchash»: 20 m uzunlikdagi to‘g‘ri maydonchada o‘qituvchi nazoratida bir o‘quvchi odatdagi qadam bilan yuradi, boshqasi sekundomerda vaqtni oladi; sinf υ = s/t ni hisoblaydi. Xavfsizlik: yugurmang, atrofni tekshiring.

Mashq
1
Tezlik nima va uning formulasi qanday?
2
Jism 8 s da 40 m yo‘l bosdi. Tezligi necha m/s?
3
Poyezd 90 km/soat tezlik bilan 3 soat yursa, necha km yo‘l bosadi?
4
Nima uchun 1 m/s = 3,6 km/soat?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTopografik xarita bo‘yicha yo‘l tanlashHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →