Jismlarning erkin tushishi
Faqat Yerning tortish kuchi ta’sirida, havo qarshiligisiz tushayotgan jismning harakati erkin tushish deyiladi. Havosiz joyda (vakuumda) barcha jismlar — tosh ham, pat ham — bir xil tezlanish bilan tushadi. Bu tezlanish erkin tushish tezlanishi deb ataladi, uni g harfi bilan belgilaymiz: Yer sirti yaqinida g ≈ 9,8 m/s². Biz masalalarda hisoblashni osonlashtirish uchun g = 10 m/s² deb olamiz (kitobdagi kabi). Tinchlikdan tushayotgan jism uchun υ = gt va h = gt²/2. Oddiy havoda yengil jismlar (qog‘oz, pat) havo qarshiligi tufayli sekinroq tushadi.
Tut daraxtida pishgan meva taxminan 5 m balandlikdagi shoxdan uzilib tushsa, yerga taxminan 1 s da yetadi va 10 m/s tezlik bilan uriladi. Shuning uchun daraxt tagiga meva yig‘ish uchun to‘shalgan mato mevani yumshoq qabul qiladi.
Qadoqlash muhandisi mahsulot qutisini tushirib sinaydi, parashyutchi erkin tushish tezligini hisobga oladi, quruvchi balanddan tushadigan narsalardan himoya choralari ko‘radi.
Do‘stingizdan chizg‘ichni (yoki uzun karton tasmani) tepadan ushlab, to‘satdan qo‘yib yuborishini so‘rang va uni ikki barmog‘ingiz bilan tutib oling. Qancha tushgani sizning reaksiya vaqtingizni ko‘rsatadi: 20 sm taxminan 0,2 s ga to‘g‘ri keladi.
«Qog‘oz va daftar»: kattalar nazoratida past balandlikdan tekis qog‘oz varag‘i va daftarni birga tashlang, so‘ng varaqni g‘ijimlab tashlang; farqni havo qarshiligi bilan tushuntiring. Xavfsizlik: kursiga chiqmang, balandlik 1,5 m dan oshmasin.