ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Masalalarni tenglamalar yordamida yechish. II bobni takrorlash

Darslar 10–11 · 2 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
10

Masalalarni tenglamalar yordamida yechish

Darslik: 44–48-betlar
MaqsadMatnli masalani tenglama tuzib yechish: noma’lumni belgilash, tenglama tuzish, yechish, tekshirish.
Yangi so‘zlar
matematik model · mathematical modelnoma’lumni belgilash · choosing the unknownmasala sharti · condition of the problemtekshirish · checking
Tushuntirish

Masalani tenglama bilan yechish ikki bosqichdan iborat: avval shartga ko‘ra tenglama tuzamiz (masalaning matematik modelini yaratamiz), keyin uni yechamiz. Izlanayotgan kattalikni x harfi bilan belgilab, boshqa kattaliklarni x orqali ifodalaymiz, masalan, «x dan 4 ga katta son» — x + 4. So‘ng shartdagi tenglikni (yig‘indi, jami, bir-biriga tengligi) tenglama ko‘rinishida yozamiz. Harakatda masofa = tezlik · vaqt ekanini, qarama-qarshi harakatda tezliklar qo‘shilishini eslaymiz. Javobni olgach, uni masala shartiga qo‘yib tekshiramiz: son musbat, natural yoki mantiqan to‘g‘ri bo‘lishi kerak. Bitta masalani turli tenglamalar bilan yechish mumkin.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalla bog‘bonlari 45 ta ko‘chatni 3 qatorga o‘tqazdi: ikkinchi qatorda birinchisidan 5 ta ko‘p, uchinchida ikkinchisidan 5 ta ko‘p. x + (x + 5) + (x + 10) = 45, 3x = 30, x = 10. Qatorlarda 10, 15 va 20 ta ko‘chat bor.

Kim ishlatadi

Rejalovchi qurilishda ishlar hajmini bo‘ladi, hisobchi umumiy summani qismlarga ajratadi, muhandis o‘lchamlar orasidagi bog‘lanishni tenglama bilan yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘z kuningizdan qisqa masala o‘ylab toping, uni tenglama bilan yeching va javobni masala shartiga qo‘yib tekshiring.

Namunalar
xx + 264
Ketma-ket uchta natural sondan birinchisi va uchinchisining yig‘indisi 64. Birinchisi x bo‘lsa: x + (x + 2) = 64, 2x + 2 = 64, x = 31. Sonlar: 31, 32, 33.
4t3t21 kmAMB
Ikki piyoda bir-biridan 21 km uzoqlikdagi joylardan bir vaqtda bir-biriga qarab yo‘lga chiqdi, tezliklari 4 va 3 km/soat. t soatdan keyin uchrashsa: (4 + 3)t = 21, t = 3 soat.
Sinfda faoliyat

«Masala teatri»: bolalar masalani sahnada ijro etadi (masalan, ikki velosipedchi). Tomoshabinlar noma’lumni belgilab, tenglamani doskaga yozadi, so‘ng ijrochilar javobni tekshiradi.

Mashq
1
Sonning 3 baravariga 5 ni qo‘shsak, sonning 2 baravaridan 9 ga ortiq bo‘ladi. Sonni toping.
2
To‘g‘ri to‘rtburchakning perimetri 46 sm, bo‘yi enidan 7 sm uzun. Eni necha santimetr?
3
Aka singlisidan 3 marta katta, 4 yildan keyin esa undan 2 marta katta bo‘ladi. Singlisi hozir necha yoshda?
4
Nima uchun tenglama yechilgandan keyin javobni masala shartiga qo‘yib tekshirish kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKechqurun soyda qisqichbaqalarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →