☰ Mundarija · Algebra

Qavslarni ochish qoidalari. I bobni takrorlash

Darslar 6–7 · 2 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
6

Qavslarni ochish qoidalari

Darslik: 24–29-betlar
MaqsadAlgebraik yig‘indi tushunchasi va qavslarni ochish hamda qavs ichiga olish qoidalarini qo‘llash.
Yangi so‘zlar
algebraik yig‘indi · algebraic sumqavslarni ochish · removing bracketsqavs ichiga olish · enclosing in bracketsqo‘shiluvchi · term (addend)
Tushuntirish

Qo‘shish va ayirish belgilari bilan bog‘langan ifoda algebraik yig‘indi deyiladi, uni yig‘indi shaklida ham yozish mumkin: 5 - 9 + 4 = 5 + (-9) + 4. Qavs oldida «+» bo‘lsa, qavsni ichidagi har bir qo‘shiluvchining ishorasini saqlagan holda tushirib qoldiramiz: a + (b - c) = a + b - c. Qavs oldida «-» bo‘lsa, qavs ichidagi har bir qo‘shiluvchining ishorasi teskarisiga o‘zgaradi: a - (b - c) = a - b + c. Ichma-ich qavslarda ichkarisidan tashqarisiga qarab ochiladi. Aksincha, qo‘shiluvchilarni qavs ichiga olishda «+» qo‘yilsa ishoralar o‘zgarmaydi, «-» qo‘yilsa hammasi teskarisiga o‘zgaradi: a - b - c = a - (b + c).

Namunalar
30 - (12 - 5 + 4) = 30 - 12 + 5 - 4 = 19.
5x + (3x - (2x + 7)) = 5x + 3x - 2x - 7 = 6x - 7. Avval ichki qavs ochildi, keyin tashqisi.
Sinfda faoliyat

«Ishora qo‘riqchisi»: bir o‘quvchi qavs oldiga + yoki - kartochkasini qo‘yadi, ikkinchisi ichidagi hadlarni yangi ishoralar bilan yozadi. Uchinchisi xatosini tekshirib, to‘g‘ri bo‘lsa, qarsak chaladi.

Mashq
1
90 - (47 - 7 + 10) ni qavslarni ochib hisoblang.
2
5a - (2a - 3b + 1) qavslarni oching va soddalashtiring.
3
m - n + p - q ifodada n, p, q ni oldiga «-» qo‘yib, qavs ichiga oling.
4
Nima uchun a - (b + c) = a - b - c bo‘ladi?