☰ Mundarija · Algebra

Yig‘indining kvadrati. Ayirmaning kvadrati

Darslar 25 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
25

Yig‘indining kvadrati. Ayirmaning kvadrati

Darslik: 110–114-betlar
MaqsadYig‘indining va ayirmaning kvadrati (hamda kubi) formulalarini bilish va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
yig‘indining kvadrati · square of a sumayirmaning kvadrati · square of a differenceqisqa ko‘paytirish formulasi · short multiplication formulaikkilangan ko‘paytma · double product
Tushuntirish

(a + b)² = (a + b)(a + b) = a² + 2ab + b² — yig‘indining kvadrati: birinchi sonning kvadrati, birinchi va ikkinchi son ko‘paytmasining ikkilanganini va ikkinchi sonning kvadratini qo‘shamiz. (a - b)² = a² - 2ab + b² — ayirmaning kvadrati, bunda o‘rta had manfiy bo‘ladi. Bu tengliklar qisqa ko‘paytirish formulalari deyiladi. Ularning geometrik ma’nosi: tomoni a + b bo‘lgan kvadrat tomonlari a va b bo‘lgan ikkita kvadrat va yuzi ab dan ikkita to‘g‘ri to‘rtburchakdan iborat. Formulalar sonlarni tez kvadratga ko‘tarishda ham foydali: 52² = (50 + 2)² = 2704. Teskari yo‘nalishda x² + 10x + 25 = (x + 5)² kabi ifodalar ko‘paytuvchilarga ajratiladi. Yig‘indining va ayirmaning kubi: (a + b)³ = a³ + 3a²b + 3ab² + b³, (a - b)³ = a³ - 3a²b + 3ab² - b³.

Namunalar
(3x + 2y)² = (3x)² + 2 · 3x · 2y + (2y)² = 9x² + 12xy + 4y²; (5a - 1)² = 25a² - 10a + 1.
99² = (100 - 1)² = 10 000 - 200 + 1 = 9801; (x + 2)³ = x³ + 6x² + 12x + 8.
Sinfda faoliyat

«Kvadrat qurilishi»: katak qog‘ozda tomoni a + b (masalan, 3 + 2 katak) bo‘lgan kvadrat chiziladi va to‘rt qismga bo‘linadi. Bolalar qismlar yuzlarini qo‘shib, a² + 2ab + b² formulasini «ko‘radi».

Mashq
1
(4m + 3)² ni ko‘phad shaklida yozing.
2
(2a - 5b)² ni ko‘phad shaklida yozing.
3
71² ni (70 + 1)² formulasi bilan hisoblang.
4
Nima uchun (a + b)² ≠ a² + b²?