Arifmetik amallarning xossalari
Qo‘shish va ko‘paytirishning asosiy qonunlari: o‘rin almashtirish (a + b = b + a, ab = ba), guruhlash ((a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc)) va taqsimot a(b + c) = ab + ac. Ular hisoblashni qulay qiladi: 48 + 29 + 52 + 11 ni (48 + 52) + (29 + 11) deb yig‘ish oson. Ayirish qo‘shishga keltiriladi: a - b = a + (-b), bo‘lish esa teskari songa ko‘paytirish: a : b = a · (1/b), b ≠ 0. Koeffitsiyentlari bilangina farq qiladigan qo‘shiluvchilar o‘xshash hadlar deyiladi, masalan 4b va 9b; ularni ixchamlash uchun koeffitsiyentlar qo‘shiladi: 4b + 9b = 13b. Ifodani avval soddalashtirib, keyin harflar o‘rniga son qo‘yish hisobni ancha yengillashtiradi.
Omborchi qutilarni sanaydi: 25 + 38 + 75 + 12. Sonlarni qulay guruhlasa, (25 + 75) + (38 + 12) = 100 + 50 = 150 bo‘ladi, ya’ni hisob og‘zaki bajariladi.
Kassir va sotuvchi tez og‘zaki hisoblaydi, duradgor o‘lchamlarni qulay yig‘adi, dasturchi hisoblashni tezlashtirish uchun amallar tartibini almashtiradi.
17, 23, 36 va 24 sonlarini yig‘ing: avval o‘nlik hosil qiladigan juftlarni toping.
| 4(3x + 2y) | 12x + 8y |
|---|---|
| 5(x − 2y) | 5x − 10y |
| yig‘indi | 17x − 2y |
«Qonunlar bozori»: kartochkalarda 25 · 37 · 4, 61 + 48 + 39 + 52, 8 · 125 · 13 kabi misollar bor. Guruhlar qaysi qonun yordamida oson hisoblash mumkinligini topib, javobni aytadi.