☰ Mundarija · Algebra

Arifmetik amallarning xossalari

Darslar 5 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
5

Arifmetik amallarning xossalari

Darslik: 20–23-betlar
MaqsadQo‘shish va ko‘paytirish qonunlarini bilish va ular yordamida hisoblash hamda ifodalarni soddalashtirish.
Yangi so‘zlar
o‘rin almashtirish qonuni · commutative lawguruhlash qonuni · associative lawtaqsimot qonuni · distributive lawo‘xshash hadlar · like terms
Tushuntirish

Qo‘shish va ko‘paytirishning asosiy qonunlari: o‘rin almashtirish (a + b = b + a, ab = ba), guruhlash ((a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc)) va taqsimot a(b + c) = ab + ac. Ular hisoblashni qulay qiladi: 48 + 29 + 52 + 11 ni (48 + 52) + (29 + 11) deb yig‘ish oson. Ayirish qo‘shishga keltiriladi: a - b = a + (-b), bo‘lish esa teskari songa ko‘paytirish: a : b = a · (1/b), b ≠ 0. Koeffitsiyentlari bilangina farq qiladigan qo‘shiluvchilar o‘xshash hadlar deyiladi, masalan 4b va 9b; ularni ixchamlash uchun koeffitsiyentlar qo‘shiladi: 4b + 9b = 13b. Ifodani avval soddalashtirib, keyin harflar o‘rniga son qo‘yish hisobni ancha yengillashtiradi.

Namunalar
48 + 29 + 52 + 11 = (48 + 52) + (29 + 11) = 100 + 40 = 140.
4(3x + 2y) + 5(x - 2y) = 12x + 8y + 5x - 10y = (12x + 5x) + (8y - 10y) = 17x - 2y.
Sinfda faoliyat

«Qonunlar bozori»: kartochkalarda 25 · 37 · 4, 61 + 48 + 39 + 52, 8 · 125 · 13 kabi misollar bor. Guruhlar qaysi qonun yordamida oson hisoblash mumkinligini topib, javobni aytadi.

Mashq
1
Uchta asosiy qonunni harflar bilan yozing.
2
38 + 57 + 62 + 43 ni qonunlardan foydalanib hisoblang.
3
2(4x + 3) + 3(x - 5) ni soddalashtiring.
4
Nima uchun 5a va 7a o‘xshash hadlar, 5a va 7b esa emas?