ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Arifmetik amallarning xossalari

Darslar 5 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
5

Arifmetik amallarning xossalari

Darslik: 20–23-betlar
MaqsadQo‘shish va ko‘paytirish qonunlarini bilish va ular yordamida hisoblash hamda ifodalarni soddalashtirish.
Yangi so‘zlar
o‘rin almashtirish qonuni · commutative lawguruhlash qonuni · associative lawtaqsimot qonuni · distributive lawo‘xshash hadlar · like terms
Tushuntirish

Qo‘shish va ko‘paytirishning asosiy qonunlari: o‘rin almashtirish (a + b = b + a, ab = ba), guruhlash ((a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc)) va taqsimot a(b + c) = ab + ac. Ular hisoblashni qulay qiladi: 48 + 29 + 52 + 11 ni (48 + 52) + (29 + 11) deb yig‘ish oson. Ayirish qo‘shishga keltiriladi: a - b = a + (-b), bo‘lish esa teskari songa ko‘paytirish: a : b = a · (1/b), b ≠ 0. Koeffitsiyentlari bilangina farq qiladigan qo‘shiluvchilar o‘xshash hadlar deyiladi, masalan 4b va 9b; ularni ixchamlash uchun koeffitsiyentlar qo‘shiladi: 4b + 9b = 13b. Ifodani avval soddalashtirib, keyin harflar o‘rniga son qo‘yish hisobni ancha yengillashtiradi.

bcaabac
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Omborchi qutilarni sanaydi: 25 + 38 + 75 + 12. Sonlarni qulay guruhlasa, (25 + 75) + (38 + 12) = 100 + 50 = 150 bo‘ladi, ya’ni hisob og‘zaki bajariladi.

Kim ishlatadi

Kassir va sotuvchi tez og‘zaki hisoblaydi, duradgor o‘lchamlarni qulay yig‘adi, dasturchi hisoblashni tezlashtirish uchun amallar tartibini almashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

17, 23, 36 va 24 sonlarini yig‘ing: avval o‘nlik hosil qiladigan juftlarni toping.

Namunalar
48522911140
48 + 29 + 52 + 11 = (48 + 52) + (29 + 11) = 100 + 40 = 140.
4(3x + 2y)12x + 8y
5(x − 2y)5x − 10y
yig‘indi17x − 2y
4(3x + 2y) + 5(x - 2y) = 12x + 8y + 5x - 10y = (12x + 5x) + (8y - 10y) = 17x - 2y.
Sinfda faoliyat

«Qonunlar bozori»: kartochkalarda 25 · 37 · 4, 61 + 48 + 39 + 52, 8 · 125 · 13 kabi misollar bor. Guruhlar qaysi qonun yordamida oson hisoblash mumkinligini topib, javobni aytadi.

Mashq
1
Uchta asosiy qonunni harflar bilan yozing.
2
38 + 57 + 62 + 43 ni qonunlardan foydalanib hisoblang.
3
2(4x + 3) + 3(x - 5) ni soddalashtiring.
4
Nima uchun 5a va 7a o‘xshash hadlar, 5a va 7b esa emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar uchun mo‘ljal o‘yiniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →