Natural ko‘rsatkichli daraja
Bir xil ko‘paytuvchilar ko‘paytmasini qisqa yozish uchun daraja ishlatiladi: n ta a ning ko‘paytmasi aⁿ deb yoziladi. Bunda a — darajaning asosi, n — daraja ko‘rsatkichi, aⁿ ning qiymati esa shu ko‘paytmaning natijasi: 3⁴ = 3 · 3 · 3 · 3 = 81. a² «a ning kvadrati», a³ «a ning kubi» deb o‘qiladi; sonning birinchi darajasi o‘ziga teng: a¹ = a. Manfiy asosli darajada ishora ko‘rsatkichga bog‘liq: juft ko‘rsatkichda natija musbat, toq ko‘rsatkichda manfiy; (-2)⁴ = 16, (-2)³ = -8, lekin -2⁴ = -16, chunki daraja avval bajariladi. Darajaga ko‘tarish uchinchi bosqich amal. 10 dan katta sonni a · 10ⁿ (1 ≤ a < 10, n — natural son) ko‘rinishda yozish sonning standart shakli deyiladi.
Daftar varag‘ini yarmiga bukish qatlamlar sonini ikki baravar oshiradi. 4 marta bukilsa, 2 · 2 · 2 · 2 = 2⁴ = 16 qatlam bo‘ladi. Daraja ko‘p ko‘paytirishni qisqa yozadi.
Dasturchi xotira hajmini 2 ning darajalarida hisoblaydi, biolog bakteriyalarning ko‘payishini o‘rganadi, astronom juda katta masofalarni 10 ning darajasi bilan yozadi.
Qog‘oz varag‘ini 3 marta buking, qatlamlarni sanang va 2³ bilan solishtiring.
| Yozuv | Qiymat |
|---|---|
| (−2)⁵ | −32 |
| (−2)⁴ | 16 |
| −2⁴ | −16 |
«Daraja kartochkalari»: o‘quvchilar ikki xil kartochka (asos va ko‘rsatkich) tortadi, darajani o‘qiydi, ko‘paytma shaklida yozadi va qiymatini hisoblaydi. Juft yoki toq ko‘rsatkichda ishora qanday bo‘lishini oldindan aytib beradi.