11
II bobga doir mashqlar
Darslik: 49–52-betlar
MaqsadII bobdagi tenglamalar va masalalar bo‘yicha bilimlarni mustahkamlash.
Yangi so‘zlar
ildiz · roottenglama tuzish · setting up an equationildizi yo‘q · no rootscheksiz ko‘p ildiz · infinitely many roots
Tushuntirish
II bobda tenglama, uning ildizi va chiziqli tenglama tushunchalarini, tenglamaning ikki asosiy xossasini va ularga tayanib yechish tartibini o‘rgandik. Qavsli va kasrli tenglamalarda avval qavslar ochiladi, kasrlar umumiy maxrajga ko‘paytirilib yo‘qotiladi. Tenglama 0 · x = b (b ≠ 0) ko‘rinishga kelsa, ildiz yo‘q; 0 · x = 0 ga kelsa, cheksiz ko‘p ildiz bor. Matnli masalalarda noma’lum belgilanadi, tenglama tuziladi va yechiladi. Ish, harakat va yosh haqidagi masalalarda kattaliklar orasidagi bog‘lanishlarni aniq yozish muhim. Har doim javobni shart bilan solishtiring.
Namunalar
(x + 2) : 3 + (x - 1) : 6 = 3. Ikkala qismni 6 ga ko‘paytiramiz: 2(x + 2) + (x - 1) = 18; 3x + 3 = 18; x = 5.
O‘quvchi 150 betli kitobni 3 kunda o‘qidi. Ikkinchi kuni birinchi kundagidan 30 bet ko‘p, uchinchi kuni esa birinchi kundagidan 2 marta ko‘p o‘qidi. Birinchi kuni x bet bo‘lsa: x + (x + 30) + 2x = 150, 4x = 120, x = 30 bet.
Sinfda faoliyat
«Tenglama estafetasi»: jamoa a’zolari navbat bilan bir tenglamaning bitta qadamini bajaradi (ochish, o‘tkazish, ixchamlash, bo‘lish). Eng tez va xatosiz tugatgan jamoa yutadi.
Mashq
1
2 soni 3x - 1 = 5 tenglamaning ildizimi?
Ha: 3 · 2 - 1 = 5.
2
3(2x - 1) - 2(x + 4) = 5 tenglamani yeching.
x = 4
3
Ikki sonning yig‘indisi 64, biri ikkinchisidan 3 marta katta. Kichik sonni toping.
16
4
Nima uchun ba’zi tenglamalarning ildizi bo‘lmaydi? Misol keltiring.
Soddalashtirgandan so‘ng noto‘g‘ri tenglik chiqishi mumkin, masalan, x + 1 = x + 2 dan 1 = 2 hosil bo‘ladi.