☰ Mundarija · Algebra

Sonli ifodalar

Darslar 2 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
2

Sonli ifodalar

Darslik: 6–9-betlar
MaqsadSonli ifodaning qiymatini amallar tartibiga rioya qilib topish.
Yangi so‘zlar
sonli ifoda · numerical expressionsonli ifodaning qiymati · value of an expressionto‘g‘ri tenglik · true equalityamallar bosqichi · stage (level) of operations
Tushuntirish

Sonlar, amal belgilari va qavslardan tuzilgan yozuv sonli ifoda deyiladi, amallarni bajarib chiqqan son esa uning qiymati. Qo‘shish va ayirish birinchi bosqich, ko‘paytirish va bo‘lish ikkinchi bosqich, darajaga ko‘tarish uchinchi bosqich amallardir. Qavs bo‘lmasa, avval uchinchi, keyin ikkinchi, oxirida birinchi bosqich amallar bajariladi; bir xil bosqichdagi amallar chapdan o‘ngga qarab bajariladi. Qavs bo‘lsa, avval qavs ichi hisoblanadi, ichma-ich qavslarda esa eng ichkarisidan boshlanadi. Kasr ko‘rinishidagi ifodada avval surat va maxrajning qiymati topiladi, so‘ng birinchisi ikkinchisiga bo‘linadi. Ikki sonli ifoda «=» bilan bog‘lansa va qiymatlari teng bo‘lsa, bu to‘g‘ri tenglik bo‘ladi.

Namunalar
4 + 3 · 2² - 10 : 5 = 4 + 3 · 4 - 2 = 4 + 12 - 2 = 14. Avval daraja, keyin ko‘paytirish va bo‘lish, oxirida qo‘shish va ayirish.
20 - (3 + 2 · 4) · 2 = 20 - (3 + 8) · 2 = 20 - 11 · 2 = 20 - 22 = -2. Qavs ichi birinchi, so‘ng ko‘paytirish.
Sinfda faoliyat

«Amallar svetofori»: doskada uzun ifoda yoziladi. Uch o‘quvchi navbat bilan keladi: «qizil» — qavsni, «sariq» — darajani va ko‘paytirishni, «yashil» — qo‘shish va ayirishni bajaradi. Jamoa xatosiz yakunlasa, ball oladi.

Mashq
1
Amallar bosqichlarini sanab bering.
2
5 + 2 · 3³ - 12 : 4 ni hisoblang.
3
(2 · 4² - 7) : (3 · 2 - 1) ni hisoblang.
4
Nima uchun 6 + 12 · 3 va (6 + 12) · 3 ifodalarning qiymatlari har xil?