Natural ko‘rsatkichli darajaning xossalari
Natural ko‘rsatkichli darajaning beshta xossasi bor. 1) aᵐ · aⁿ = aᵐ⁺ⁿ: bir xil asosli darajalar ko‘paytirilganda ko‘rsatkichlar qo‘shiladi. 2) aᵐ : aⁿ = aᵐ⁻ⁿ (m > n, a ≠ 0): bo‘lishda ko‘rsatkichlar ayiriladi. 3) (aᵐ)ⁿ = aᵐⁿ: darajani darajaga ko‘targanda ko‘rsatkichlar ko‘paytiriladi. 4) (ab)ⁿ = aⁿbⁿ: ko‘paytmani darajaga ko‘targanda har bir ko‘paytuvchi shu darajaga ko‘tariladi. 5) (a/b)ⁿ = aⁿ/bⁿ (b ≠ 0): kasrning surati va maxraji alohida ko‘tariladi. Bu xossalar daraja ta’rifidan kelib chiqadi: masalan, a² · a³ = (a · a) · (a · a · a) = a⁵. Xossalardan teskari tomonga ham foydalanamiz: 2³ · 5³ = (2 · 5)³ = 1000.
| Qoida | Formula |
|---|---|
| 1 | aᵐ · aⁿ = aᵐ⁺ⁿ |
| 2 | aᵐ : aⁿ = aᵐ⁻ⁿ |
| 3 | (aᵐ)ⁿ = aᵐⁿ |
| 4 | (ab)ⁿ = aⁿbⁿ |
| 5 | (a/b)ⁿ = aⁿ/bⁿ |
1 m = 10² sm. Kvadrat metr yuzini santimetrda yozish uchun (10²)² = 10⁴ = 10 000 sm² deymiz: darajalar ko‘paytiriladi. Natijani 100 · 100 = 10 000 bilan tekshirish mumkin.
Fizik va muhandis o‘lchov birliklarini o‘zgartiradi, dasturchi katta sonlar bilan ishlaydi, kimyogar juda kichik va juda katta miqdorlarni 10 ning darajasi bilan yozadi.
1 km = 10³ m deb yozing, so‘ng 1 km² ni m² da (10³)² = 10⁶ ko‘rinishida yozing va 1000 · 1000 bilan tekshiring.
«Daraja domino»: kartochkalarning bir tomonida ifoda (a³ · a⁴), ikkinchi tomonida natija (a⁷) bor. Bolalar kartochkalarni to‘g‘ri ketma-ketlikda zanjirga ulaydi.