ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Natural ko‘rsatkichli darajaning xossalari

Darslar 13 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
13

Natural ko‘rsatkichli darajaning xossalari

Darslik: 59–67-betlar
MaqsadDaraja xossalarini bilish va ularni hisoblash hamda ifodalarni soddalashtirishda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
bir xil asosli darajalar · powers with the same basedarajani darajaga ko‘tarish · power of a powerko‘paytmani darajaga ko‘tarish · power of a productkasrni darajaga ko‘tarish · power of a fraction
Tushuntirish

Natural ko‘rsatkichli darajaning beshta xossasi bor. 1) aᵐ · aⁿ = aᵐ⁺ⁿ: bir xil asosli darajalar ko‘paytirilganda ko‘rsatkichlar qo‘shiladi. 2) aᵐ : aⁿ = aᵐ⁻ⁿ (m > n, a ≠ 0): bo‘lishda ko‘rsatkichlar ayiriladi. 3) (aᵐ)ⁿ = aᵐⁿ: darajani darajaga ko‘targanda ko‘rsatkichlar ko‘paytiriladi. 4) (ab)ⁿ = aⁿbⁿ: ko‘paytmani darajaga ko‘targanda har bir ko‘paytuvchi shu darajaga ko‘tariladi. 5) (a/b)ⁿ = aⁿ/bⁿ (b ≠ 0): kasrning surati va maxraji alohida ko‘tariladi. Bu xossalar daraja ta’rifidan kelib chiqadi: masalan, a² · a³ = (a · a) · (a · a · a) = a⁵. Xossalardan teskari tomonga ham foydalanamiz: 2³ · 5³ = (2 · 5)³ = 1000.

QoidaFormula
1aᵐ · aⁿ = aᵐ⁺ⁿ
2aᵐ : aⁿ = aᵐ⁻ⁿ
3(aᵐ)ⁿ = aᵐⁿ
4(ab)ⁿ = aⁿbⁿ
5(a/b)ⁿ = aⁿ/bⁿ
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

1 m = 10² sm. Kvadrat metr yuzini santimetrda yozish uchun (10²)² = 10⁴ = 10 000 sm² deymiz: darajalar ko‘paytiriladi. Natijani 100 · 100 = 10 000 bilan tekshirish mumkin.

Kim ishlatadi

Fizik va muhandis o‘lchov birliklarini o‘zgartiradi, dasturchi katta sonlar bilan ishlaydi, kimyogar juda kichik va juda katta miqdorlarni 10 ning darajasi bilan yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

1 km = 10³ m deb yozing, so‘ng 1 km² ni m² da (10³)² = 10⁶ ko‘rinishida yozing va 1000 · 1000 bilan tekshiring.

Namunalar
ƒFormula
5³ · 5⁴ = 5³⁺⁴ = 5⁷
7⁹ : 7⁶ = 7⁹⁻⁶ = 7³; (a⁴)³ = a¹²
5³ · 5⁴ = 5⁷; 7⁹ : 7⁶ = 7³ = 343; (a⁴)³ = a¹².
25⁴ · 4⁴ = (25 · 4)⁴ = 100⁴ = 10⁸. Teskari yo‘nalishda 4-xossa hisobni juda yengillashtirdi.
Sinfda faoliyat

«Daraja domino»: kartochkalarning bir tomonida ifoda (a³ · a⁴), ikkinchi tomonida natija (a⁷) bor. Bolalar kartochkalarni to‘g‘ri ketma-ketlikda zanjirga ulaydi.

Mashq
1
2⁷ : 2⁴ ni hisoblang.
2
a⁵ · a³ · a² ni bitta daraja ko‘rinishida yozing.
3
(3²)³ ni hisoblang.
4
Nima uchun aᵐ : aⁿ = aᵐ⁻ⁿ xossada m > n sharti qo‘yiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKlub vimpeli va nishoniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →