☰ Mundarija · Algebra

Natural ko‘rsatkichli darajaning xossalari

Darslar 13 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
13

Natural ko‘rsatkichli darajaning xossalari

Darslik: 59–67-betlar
MaqsadDaraja xossalarini bilish va ularni hisoblash hamda ifodalarni soddalashtirishda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
bir xil asosli darajalar · powers with the same basedarajani darajaga ko‘tarish · power of a powerko‘paytmani darajaga ko‘tarish · power of a productkasrni darajaga ko‘tarish · power of a fraction
Tushuntirish

Natural ko‘rsatkichli darajaning beshta xossasi bor. 1) aᵐ · aⁿ = aᵐ⁺ⁿ: bir xil asosli darajalar ko‘paytirilganda ko‘rsatkichlar qo‘shiladi. 2) aᵐ : aⁿ = aᵐ⁻ⁿ (m > n, a ≠ 0): bo‘lishda ko‘rsatkichlar ayiriladi. 3) (aᵐ)ⁿ = aᵐⁿ: darajani darajaga ko‘targanda ko‘rsatkichlar ko‘paytiriladi. 4) (ab)ⁿ = aⁿbⁿ: ko‘paytmani darajaga ko‘targanda har bir ko‘paytuvchi shu darajaga ko‘tariladi. 5) (a/b)ⁿ = aⁿ/bⁿ (b ≠ 0): kasrning surati va maxraji alohida ko‘tariladi. Bu xossalar daraja ta’rifidan kelib chiqadi: masalan, a² · a³ = (a · a) · (a · a · a) = a⁵. Xossalardan teskari tomonga ham foydalanamiz: 2³ · 5³ = (2 · 5)³ = 1000.

Namunalar
5³ · 5⁴ = 5⁷; 7⁹ : 7⁶ = 7³ = 343; (a⁴)³ = a¹².
25⁴ · 4⁴ = (25 · 4)⁴ = 100⁴ = 10⁸. Teskari yo‘nalishda 4-xossa hisobni juda yengillashtirdi.
Sinfda faoliyat

«Daraja domino»: kartochkalarning bir tomonida ifoda (a³ · a⁴), ikkinchi tomonida natija (a⁷) bor. Bolalar kartochkalarni to‘g‘ri ketma-ketlikda zanjirga ulaydi.

Mashq
1
2⁷ : 2⁴ ni hisoblang.
2
a⁵ · a³ · a² ni bitta daraja ko‘rinishida yozing.
3
(3²)³ ni hisoblang.
4
Nima uchun aᵐ : aⁿ = aᵐ⁻ⁿ xossada m > n sharti qo‘yiladi?