ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Bir noma’lumli birinchi darajali tenglamalarni yechish

Darslar 9 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
9

Bir noma’lumli birinchi darajali tenglamalarni yechish

Darslik: 38–43-betlar
MaqsadTenglamaning xossalariga tayanib bir noma’lumli birinchi darajali tenglamalarni yechish.
Yangi so‘zlar
hadni o‘tkazish · moving a termumumiy maxraj · common denominatorkoeffitsiyent · coefficienttenglama xossasi · property of an equation
Tushuntirish

Tenglamani yechishda ikki xossa asosiy: 1) istalgan hadni ishorasini teskarisiga o‘zgartirib, tenglikning bir qismidan ikkinchisiga o‘tkazish mumkin; 2) tenglamaning ikkala qismini nolga teng bo‘lmagan bir xil songa ko‘paytirish yoki bo‘lish mumkin. Yechish tartibi: noma’lum qatnashgan hadlarni chapga, qolganlarini o‘ngga o‘tkazamiz; o‘xshash hadlarni ixchamlaymiz; ikkala qismni noma’lum oldidagi koeffitsiyentga bo‘lamiz. Qavs bo‘lsa, avval uni ochamiz, kasr bo‘lsa, ikkala qismni kasrlar maxrajlarining umumiy maxrajiga ko‘paytiramiz. Ixchamlashdan so‘ng 0 · x = b ko‘rinish chiqsa va b ≠ 0 bo‘lsa, ildiz yo‘q; 0 · x = 0 chiqsa, x ning istalgan qiymati ildiz bo‘ladi. Natijani asl tenglamaga qo‘yib tekshirish foydali.

★Esda tuting
1) Hadni ishorasini almashtirib ko‘chiramiz. 2) Ikkala qismni 0 dan farqli songa ko‘paytiramiz yoki bo‘lamiz.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab devoriy gazetasi uchun plakat bosish ikki usulda mumkin: birinchisida har bir plakatga 100 so‘m, ikkinchisida har biriga 40 so‘m va qo‘shimcha 300 so‘m. 100x = 40x + 300, 60x = 300, x = 5. Demak 5 ta plakatda narx teng: 500 so‘m.

Kim ishlatadi

Do‘kon egasi ikki xil taklifni solishtiradi, reja tuzuvchi iqtisodchi ikki variantning teng nuqtasini topadi, muhandis ikki xil jihozning xarajatini taqqoslaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikki xayoliy tarif o‘ylab toping (bittasida har bir birlik narxi yuqori, ikkinchisida past, lekin qo‘shimcha to‘lov bor) va ular qaysi miqdorda tenglashishini tenglama bilan toping.

Namunalar
7x - 15 = 3x + 9 → 7x - 3x = 9 + 15 → 4x = 24 → x = 6.
(x + 3) : 2 - (2x - 1) : 5 = 3. Ikkala qismni 10 ga ko‘paytiramiz: 5(x + 3) - 2(2x - 1) = 30; 5x + 15 - 4x + 2 = 30; x + 17 = 30; x = 13.
ax = bIldizlar
a ≠ 0bitta: x = b : a
a = 0, b ≠ 0ildiz yo‘q
a = 0, b = 0istalgan x
3(x + 1) = 3x + 7: 3x + 3 = 3x + 7, 0 · x = 4. Bu tenglama ildizga ega emas.
Sinfda faoliyat

«Tarozi»: sinfda tenglama muvozanat tarozisi deb tushuntiriladi. Doskada ikki pallaga ifodalar yoziladi; o‘quvchilar bir xil amalni ikkala pallaga qo‘llab (ayirish, bo‘lish), muvozanatni saqlab, x ni «ozod» qiladi.

Mashq
1
6x - 9 = x + 16 tenglamani yeching.
2
3(x - 2) - 2(x + 1) = 7 tenglamani yeching.
3
(2x - 1) : 3 = (x + 4) : 2 tenglamani yeching.
4
Nima uchun 2(x + 1) = 2x + 2 tenglamada x ning istalgan qiymati ildiz bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKuz yugurishi uchun ob-havo kuzatuviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →