Bir noma’lumli birinchi darajali tenglamalarni yechish
Tenglamani yechishda ikki xossa asosiy: 1) istalgan hadni ishorasini teskarisiga o‘zgartirib, tenglikning bir qismidan ikkinchisiga o‘tkazish mumkin; 2) tenglamaning ikkala qismini nolga teng bo‘lmagan bir xil songa ko‘paytirish yoki bo‘lish mumkin. Yechish tartibi: noma’lum qatnashgan hadlarni chapga, qolganlarini o‘ngga o‘tkazamiz; o‘xshash hadlarni ixchamlaymiz; ikkala qismni noma’lum oldidagi koeffitsiyentga bo‘lamiz. Qavs bo‘lsa, avval uni ochamiz, kasr bo‘lsa, ikkala qismni kasrlar maxrajlarining umumiy maxrajiga ko‘paytiramiz. Ixchamlashdan so‘ng 0 · x = b ko‘rinish chiqsa va b ≠ 0 bo‘lsa, ildiz yo‘q; 0 · x = 0 chiqsa, x ning istalgan qiymati ildiz bo‘ladi. Natijani asl tenglamaga qo‘yib tekshirish foydali.
Maktab devoriy gazetasi uchun plakat bosish ikki usulda mumkin: birinchisida har bir plakatga 100 so‘m, ikkinchisida har biriga 40 so‘m va qo‘shimcha 300 so‘m. 100x = 40x + 300, 60x = 300, x = 5. Demak 5 ta plakatda narx teng: 500 so‘m.
Do‘kon egasi ikki xil taklifni solishtiradi, reja tuzuvchi iqtisodchi ikki variantning teng nuqtasini topadi, muhandis ikki xil jihozning xarajatini taqqoslaydi.
Ikki xayoliy tarif o‘ylab toping (bittasida har bir birlik narxi yuqori, ikkinchisida past, lekin qo‘shimcha to‘lov bor) va ular qaysi miqdorda tenglashishini tenglama bilan toping.
| ax = b | Ildizlar |
|---|---|
| a ≠ 0 | bitta: x = b : a |
| a = 0, b ≠ 0 | ildiz yo‘q |
| a = 0, b = 0 | istalgan x |
«Tarozi»: sinfda tenglama muvozanat tarozisi deb tushuntiriladi. Doskada ikki pallaga ifodalar yoziladi; o‘quvchilar bir xil amalni ikkala pallaga qo‘llab (ayirish, bo‘lish), muvozanatni saqlab, x ni «ozod» qiladi.