☰ Mundarija · Algebra

Kombinatorikaning asosiy qoidasi

Darslar 35 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
35

Kombinatorikaning asosiy qoidasi

Darslik: 154–160-betlar
MaqsadKombinatorikaning ko‘paytirish va qo‘shish qoidalarini tushunish va sanash masalalariga qo‘llash.
Yangi so‘zlar
kombinatorika · combinatoricsko‘paytirish qoidasi · multiplication ruleqo‘shish qoidasi · addition ruleusullar soni · number of ways
Tushuntirish

Kombinatorika turli tanlash va joylashtirish usullarining sonini sanash bilan shug‘ullanadi. Asosiy qoida — ko‘paytirish qoidasi: agar birinchi tanlovni m usul bilan, undan keyingi ikkinchi tanlovni n usul bilan bajarish mumkin bo‘lsa, ikkala tanlov birgalikda m · n usul bilan bajariladi. Masalan, 3 xil ko‘ylak va 4 xil shimdan 3 · 4 = 12 ta kiyim to‘plami tuziladi. Tanlovlar bir-biriga bog‘liq bo‘lmay, «yoki» bilan beriladigan hollarda qo‘shish qoidasi qo‘llanadi: usullar soni qo‘shiladi, masalan 3 xil sharbat yoki 4 xil choydan bittasini 3 + 4 = 7 usulda tanlash mumkin. Raqamlardan son tuzishda takrorlanish bor-yo‘qligiga e’tibor beramiz: takrorlanmasa har keyingi o‘rinda imkoniyat bittaga kamayadi, takrorlansa o‘zgarmaydi; birinchi raqam 0 bo‘lishi mumkin emas. n ta narsadan tuziladigan juftliklar soni n(n - 1)/2 ga teng, chunki n(n - 1) ko‘paytmada har bir juftlik ikki marta sanaladi.

Namunalar
0, 1, 2, 3 raqamlaridan takrorlamay uch xonali sonlar: birinchi o‘rinda 3 ta (0 dan boshqa), ikkinchida qolgan 3 ta, uchinchida 2 ta imkoniyat. Jami 3 · 3 · 2 = 18 ta.
6 ta shaharning har ikkitasi bitta to‘g‘ridan-to‘g‘ri avtobus yo‘nalishi bilan bog‘langan. Yo‘nalishlar soni 6 · 5 : 2 = 15: har bir shahardan 5 ta yo‘nalish chiqadi, har bir yo‘nalish esa ikki marta sanaladi.
Sinfda faoliyat

«Sirli kod»: o‘qituvchi 1, 2, 3, 4, 5 raqamlaridan 3 xonali kod tuzishni taklif qiladi. Guruhlar takrorlanmasa va takrorlansa necha kod chiqishini hisoblaydi, so‘ng bir nechta kodni yozib tekshiradi.

Mashq
1
Daftar muqovasi 3 xil rangda va 5 xil o‘lchamda chiqariladi. Nechta har xil daftar turi bor?
2
1, 2, 3, 4, 5, 6 raqamlaridan takrorlamay nechta to‘rt xonali kod tuzish mumkin?
3
Ligada 8 ta voleybol jamoasi bor, har ikki jamoa o‘zaro bir marta o‘ynaydi. Jami nechta o‘yin bo‘ladi?
4
Nima uchun juftliklarni sanashda 2 ga bo‘lamiz?