☰ Mundarija · Algebra

Algebraik ifodalar

Darslar 3 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
3

Algebraik ifodalar

Darslik: 10–13-betlar
MaqsadAlgebraik ifodani harflar va sonlardan tuzish hamda harflarning berilgan qiymatlarida son qiymatini topish.
Yangi so‘zlar
algebraik ifoda · algebraic expressionharf · letter (variable)son qiymati · numerical valueo‘rniga qo‘yish · substitution
Tushuntirish

Algebraik ifoda sonlar va harflardan tuzilib, amal belgilari bilan bog‘langan yozuvdir; harf istalgan sonni bildirishi mumkin. Masalan, «sonning ikkilanganidan 5 ni ayiring» jumlasi 2a - 5 ko‘rinishida yoziladi. Ifodaning son qiymatini topish uchun harflar o‘rniga berilgan sonlarni qo‘yamiz va amallarni odatdagi tartibda bajaramiz. Manfiy sonni qo‘yayotganda uni qavsga olish xatodan saqlaydi: 5 - 2k da k = -4 bo‘lsa, 5 - 2 · (-4) = 13. Bo‘lish amali bor ifodada bo‘luvchi nolga teng bo‘lmagan qiymatlarni olish kerak. Matnli ma’lumotni algebraik ifodaga o‘tkazish masalani matematik tilda yozish demakdir.

Namunalar
5m - 2n ifodaning m = 4, n = -3 dagi qiymati: 5 · 4 - 2 · (-3) = 20 + 6 = 26.
Daftar a so‘m, ruchka b so‘m. 5 ta daftar va 3 ta ruchka narxi 5a + 3b so‘m. a = 2000, b = 1500 bo‘lsa, 5 · 2000 + 3 · 1500 = 14 500 so‘m.
Sinfda faoliyat

«O‘ylagan sonim»: o‘qituvchi sirli qoida aytadi: «sonni 2 ga ko‘paytir, 8 ni qo‘sh, natijani 2 ga bo‘l, o‘ylagan sonni ayir». Bolalar turli sonlarda sinab, doim 4 chiqishini ko‘radi, so‘ng harf bilan isbotlaydi: (2a + 8) : 2 - a = 4.

Mashq
1
4a - 3b ifodaning a = 5, b = -2 dagi qiymatini toping.
2
x va y sonlari yig‘indisining kvadratini algebraik ifoda bilan yozing.
3
(a + b) : (a - b) ifodaning a = 9, b = 3 dagi qiymatini toping.
4
Nima uchun (a + b) : (a - b) ifodani a = b bo‘lganda hisoblab bo‘lmaydi?