ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Algebraik ifodalar

Darslar 3 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
3

Algebraik ifodalar

Darslik: 10–13-betlar
MaqsadAlgebraik ifodani harflar va sonlardan tuzish hamda harflarning berilgan qiymatlarida son qiymatini topish.
Yangi so‘zlar
algebraik ifoda · algebraic expressionharf · letter (variable)son qiymati · numerical valueo‘rniga qo‘yish · substitution
Tushuntirish

Algebraik ifoda sonlar va harflardan tuzilib, amal belgilari bilan bog‘langan yozuvdir; harf istalgan sonni bildirishi mumkin. Masalan, «sonning ikkilanganidan 5 ni ayiring» jumlasi 2a - 5 ko‘rinishida yoziladi. Ifodaning son qiymatini topish uchun harflar o‘rniga berilgan sonlarni qo‘yamiz va amallarni odatdagi tartibda bajaramiz. Manfiy sonni qo‘yayotganda uni qavsga olish xatodan saqlaydi: 5 - 2k da k = -4 bo‘lsa, 5 - 2 · (-4) = 13. Bo‘lish amali bor ifodada bo‘luvchi nolga teng bo‘lmagan qiymatlarni olish kerak. Matnli ma’lumotni algebraik ifodaga o‘tkazish masalani matematik tilda yozish demakdir.

Matnni ifodaga aylantirish
So‘z bilanIfoda
a ning ikkilangani2a
a dan 7 ta ortiqa + 7
a va b yig‘indisining yarmi(a + b) : 2
a va b ayirmasining kvadrati(a − b)²
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sport o‘qituvchisi har bir jamoa uchun suv shishalarini rejalashtiradi: n o‘yinchiga n + 2 ta shisha kerak (2 tasi zaxira). 11 o‘yinchiga 11 + 2 = 13, 15 o‘yinchiga 15 + 2 = 17 ta. Bitta ifoda har qanday jamoa uchun ishlaydi.

Kim ishlatadi

Dasturchi har xil kirish qiymatlari uchun bir xil qoidani yozadi, muhandis hisob formulasini tuzadi, jadval bilan ishlovchi hisobchi ustun formulasini kiritadi.

Bugun sinab ko‘ring

Kundalik hayotingizdan qoida o‘ylab toping (masalan, har kuni p sahifa o‘qisam, d kunda p · d sahifa) va unga ikkita son qo‘yib ko‘ring.

Namunalar
m = 4, n = −3
5m5 · 4 = 20
−2n−2 · (−3) = +6
5m − 2n20 + 6 = 26
5m - 2n ifodaning m = 4, n = -3 dagi qiymati: 5 · 4 - 2 · (-3) = 20 + 6 = 26.
aaaaabbb5a + 3b
Daftar a so‘m, ruchka b so‘m. 5 ta daftar va 3 ta ruchka narxi 5a + 3b so‘m. a = 2000, b = 1500 bo‘lsa, 5 · 2000 + 3 · 1500 = 14 500 so‘m.
Sinfda faoliyat

«O‘ylagan sonim»: o‘qituvchi sirli qoida aytadi: «sonni 2 ga ko‘paytir, 8 ni qo‘sh, natijani 2 ga bo‘l, o‘ylagan sonni ayir». Bolalar turli sonlarda sinab, doim 4 chiqishini ko‘radi, so‘ng harf bilan isbotlaydi: (2a + 8) : 2 - a = 4.

Mashq
1
4a - 3b ifodaning a = 5, b = -2 dagi qiymatini toping.
2
x va y sonlari yig‘indisining kvadratini algebraik ifoda bilan yozing.
3
(a + b) : (a - b) ifodaning a = 9, b = 3 dagi qiymatini toping.
4
Nima uchun (a + b) : (a - b) ifodani a = b bo‘lganda hisoblab bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQuyoshli qishloqqa yo‘lHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →