Algebraik ifodalar
Algebraik ifoda sonlar va harflardan tuzilib, amal belgilari bilan bog‘langan yozuvdir; harf istalgan sonni bildirishi mumkin. Masalan, «sonning ikkilanganidan 5 ni ayiring» jumlasi 2a - 5 ko‘rinishida yoziladi. Ifodaning son qiymatini topish uchun harflar o‘rniga berilgan sonlarni qo‘yamiz va amallarni odatdagi tartibda bajaramiz. Manfiy sonni qo‘yayotganda uni qavsga olish xatodan saqlaydi: 5 - 2k da k = -4 bo‘lsa, 5 - 2 · (-4) = 13. Bo‘lish amali bor ifodada bo‘luvchi nolga teng bo‘lmagan qiymatlarni olish kerak. Matnli ma’lumotni algebraik ifodaga o‘tkazish masalani matematik tilda yozish demakdir.
| So‘z bilan | Ifoda |
|---|---|
| a ning ikkilangani | 2a |
| a dan 7 ta ortiq | a + 7 |
| a va b yig‘indisining yarmi | (a + b) : 2 |
| a va b ayirmasining kvadrati | (a − b)² |
Sport o‘qituvchisi har bir jamoa uchun suv shishalarini rejalashtiradi: n o‘yinchiga n + 2 ta shisha kerak (2 tasi zaxira). 11 o‘yinchiga 11 + 2 = 13, 15 o‘yinchiga 15 + 2 = 17 ta. Bitta ifoda har qanday jamoa uchun ishlaydi.
Dasturchi har xil kirish qiymatlari uchun bir xil qoidani yozadi, muhandis hisob formulasini tuzadi, jadval bilan ishlovchi hisobchi ustun formulasini kiritadi.
Kundalik hayotingizdan qoida o‘ylab toping (masalan, har kuni p sahifa o‘qisam, d kunda p · d sahifa) va unga ikkita son qo‘yib ko‘ring.
| m = 4, n = −3 | |
|---|---|
| 5m | 5 · 4 = 20 |
| −2n | −2 · (−3) = +6 |
| 5m − 2n | 20 + 6 = 26 |
«O‘ylagan sonim»: o‘qituvchi sirli qoida aytadi: «sonni 2 ga ko‘paytir, 8 ni qo‘sh, natijani 2 ga bo‘l, o‘ylagan sonni ayir». Bolalar turli sonlarda sinab, doim 4 chiqishini ko‘radi, so‘ng harf bilan isbotlaydi: (2a + 8) : 2 - a = 4.