ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Birhad va uning standart shakli

Darslar 14 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
14

Birhad va uning standart shakli

Darslik: 68–71-betlar
MaqsadBirhad tushunchasi, birhadni standart shaklga keltirish va koeffitsiyentini aniqlash.
Yangi so‘zlar
birhad · monomialsonli ko‘paytuvchi · numerical factorharfiy ko‘paytuvchi · letter factorkoeffitsiyent · coefficient
Tushuntirish

Sonlar va harflarning (hamda ularning natural darajalarining) ko‘paytmasidan iborat ifoda birhad deyiladi; masalan, 3ab, -4a · 3ab, c⁵, 7 va a ham birhadlardir. Raqamlar bilan yozilgan ko‘paytuvchilar sonli, harflar bilan yozilganlari harfiy ko‘paytuvchilar deyiladi. Birhad standart shaklda, ya’ni birinchi o‘rinda bitta son ko‘paytuvchi va undan keyin har xil harflarning darajalari turgan ko‘rinishda bo‘ladi. Standart shaklga keltirish uchun barcha son ko‘paytuvchilarni ko‘paytirib, birinchi o‘ringa yozamiz, bir xil harflarni esa daraja shaklida birlashtiramiz. Standart shakldagi birhadning son ko‘paytuvchisi uning koeffitsiyenti deyiladi: 6ab² da koeffitsiyent 6, abc² da 1, -abc da -1. Birhadning qiymatini topish uchun uni avval standart shaklga keltirish qulay.

≡Birhad
−4a²b
−4 — koeffitsient (son ko‘paytuvchi), a²b — harfiy qism
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Gilam to‘rtburchak: eni 2a, bo‘yi 3a. Yuzi 2a · 3a = 6a². a = 2 m bo‘lsa, gilam 4 m ga 6 m, yuzi 6 · 2² = 24 m². Ifodani standart shaklga keltirish hisobni qisqa qiladi.

Kim ishlatadi

Me’mor xonalar yuzini formula bilan yozadi, muhandis o‘lchamlarni harflar orqali ifodalaydi, dasturchi hisoblash qoidalarini qisqa yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Katakli qog‘ozga 2 va 5 katak tomonli to‘rtburchak chizing. Agar katak tomoni a bo‘lsa, uning yuzi 10a² bo‘lishini kataklarni sanab tekshiring.

Namunalar
(-2)x · 3x²y · (-y): sonlar (-2) · 3 · (-1) = 6, x · x² = x³, y · y = y². Standart shakl: 6x³y², koeffitsiyent 6.
5xy² ning x = 2, y = -3 dagi qiymati: 5 · 2 · (-3)² = 5 · 2 · 9 = 90.
Sinfda faoliyat

«Birhad quruvchilar»: kartochkalarda sonlar va harflar bor. Guruh ulardan birhad tuzadi, uni standart shaklda yozadi va koeffitsiyentini aytadi. Boshqa guruh xatoni topadi.

Mashq
1
-9x³y²z birhadning koeffitsiyentini ayting.
2
(-4)a · 3ab² ni standart shaklga keltiring.
3
5xy² ning x = 2, y = -3 dagi qiymatini toping.
4
Nima uchun -x birhadning koeffitsiyenti -1 ga teng?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi gulzor uchun uchastkaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →