Kasrlarni umumiy maxrajga keltirish
Kasrlarni umumiy maxrajga keltirish — ularni maxrajlari bir xil bo‘lgan kasrlar bilan almashtirish. Tartib: 1) berilgan kasrlar maxrajlarini ko‘paytuvchilarga ajratamiz; 2) umumiy maxraj sifatida har bir maxrajga bo‘linadigan eng sodda ko‘paytmani olamiz (har bir ko‘paytuvchi eng katta darajasida); 3) umumiy maxrajni har bir maxrajga bo‘lib, qo‘shimcha ko‘paytuvchini topamiz; 4) har bir kasrning surat va maxrajini qo‘shimcha ko‘paytuvchiga ko‘paytiramiz. Masalan, 5/(6a²b) va 3/(4ab²) uchun umumiy maxraj 12a²b², qo‘shimcha ko‘paytuvchilar 2b va 3a. Maxrajlari ko‘phad bo‘lsa, ularni avval ajratamiz: x² - 4 = (x - 2)(x + 2). Agar maxrajlarda bir-biriga qarama-qarshi ko‘paytuvchilar bo‘lsa (x - y va y - x), birining ishorasini o‘zgartiramiz.
Tikuvchi 1/2 m va 1/3 m uzunlikdagi ikki lentani ulaydi. Umumiy maxraj 6: 1/2 + 1/3 = 3/6 + 2/6 = 5/6 m. Maxrajlari har xil kasrlarni avval bir xil maxrajga keltirish kerak.
Tikuvchi va duradgor har xil kasr uzunliklarni qo‘shadi, oshpaz turli o‘lchamdagi qismlarni birlashtiradi, dasturchi kasr qiymatlarini bir maxrajga keltiradi.
1/4 + 1/6 ni hisoblab ko‘ring: qaysi eng kichik umumiy maxraj mos keladi?
| Kasr | Qo‘shimcha ko‘paytuvchi | Yangi kasr |
|---|---|---|
| 5/(6a²b) | 2b | 10b/(12a²b²) |
| 3/(4ab²) | 3a | 9a/(12a²b²) |
«Maxraj liftlari»: har bir kasr «liftda», maxraji yuqoriga ko‘tarilib, umumiy maxrajga yetadi. O‘quvchilar har bir kasr uchun qo‘shimcha ko‘paytuvchi kartochkasini topadi va liftni «yurgizadi».