Darslar 30 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
30
Kasrlarni umumiy maxrajga keltirish
Darslik: 135–138-betlar
MaqsadAlgebraik kasrlarni umumiy maxrajga keltirish.
Yangi so‘zlar
umumiy maxraj · common denominatorqo‘shimcha ko‘paytuvchi · additional factormaxrajni ajratish · factoring the denominatorkasrning asosiy xossasi · basic property of a fraction
Tushuntirish
Kasrlarni umumiy maxrajga keltirish — ularni maxrajlari bir xil bo‘lgan kasrlar bilan almashtirish. Tartib: 1) berilgan kasrlar maxrajlarini ko‘paytuvchilarga ajratamiz; 2) umumiy maxraj sifatida har bir maxrajga bo‘linadigan eng sodda ko‘paytmani olamiz (har bir ko‘paytuvchi eng katta darajasida); 3) umumiy maxrajni har bir maxrajga bo‘lib, qo‘shimcha ko‘paytuvchini topamiz; 4) har bir kasrning surat va maxrajini qo‘shimcha ko‘paytuvchiga ko‘paytiramiz. Masalan, 5/(6a²b) va 3/(4ab²) uchun umumiy maxraj 12a²b², qo‘shimcha ko‘paytuvchilar 2b va 3a. Maxrajlari ko‘phad bo‘lsa, ularni avval ajratamiz: x² - 4 = (x - 2)(x + 2). Agar maxrajlarda bir-biriga qarama-qarshi ko‘paytuvchilar bo‘lsa (x - y va y - x), birining ishorasini o‘zgartiramiz.
«Maxraj liftlari»: har bir kasr «liftda», maxraji yuqoriga ko‘tarilib, umumiy maxrajga yetadi. O‘quvchilar har bir kasr uchun qo‘shimcha ko‘paytuvchi kartochkasini topadi va liftni «yurgizadi».
Mashq
1
1/(2a) va 3/(5b) ni umumiy maxrajga keltiring.
5b/(10ab) va 6a/(10ab)
2
4/(m² - n²) va 2/(m + n) ni umumiy maxrajga keltiring.
4/((m - n)(m + n)) va 2(m - n)/((m - n)(m + n))
3
Maxrajlardagi sonli koeffitsiyentlar 12 va 18 bo‘lsa, ularning eng kichik umumiy karralisi nechaga teng?
36
4
Nima uchun umumiy maxrajni topishdan oldin maxrajlarni ko‘paytuvchilarga ajratamiz?
Ajratilgan ko‘paytuvchilarda umumiy ko‘paytuvchilar ko‘rinadi va umumiy maxraj eng sodda bo‘ladi.