☰ Mundarija · Algebra

O‘rin almashtirish. Guruhlash

Darslar 36 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
36

O‘rin almashtirish. Guruhlash

Darslik: 161–166-betlar
MaqsadO‘rin almashtirishlar va guruhlashlar sonini hisoblash formulalarini bilish va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
o‘rin almashtirish · permutationfaktorial · factorialguruhlash · combinationCₙᵏ belgisi · the symbol Cₙᵏ
Tushuntirish

n ta elementni n ta o‘ringa bir-bir joylashtirishning har xil tartibi o‘rin almashtirish deyiladi. Ularning soni Pₙ = n · (n - 1) · ... · 2 · 1 = n! (n faktorial). Masalan, 4 ta kitobni tokchaga P₄ = 4! = 24 xil tartibda qo‘yish mumkin. n ta elementdan k tadan olib tuzilgan guruhlarda elementlar tartibi muhim emas, faqat tarkibi muhim; ularning soni Cₙᵏ bilan belgilanadi va Cₙᵏ = n!/(k! (n - k)!) = n(n - 1)...(n - k + 1)/k! formula bilan topiladi. Masalan, C₅² = 5 · 4/(1 · 2) = 10. Guruhlar soni uchun Cₙᵏ = Cₙⁿ⁻ᵏ tenglik o‘rinli: k ta elementni tanlash n - k tasini tashlab ketish bilan bir xil. Tartib muhim bo‘lsa, o‘rin almashtirish, muhim bo‘lmasa, guruhlash qo‘llanadi.

Namunalar
5 o‘quvchini qatorga P₅ = 5! = 120 xil usulda tizish mumkin. 8 o‘quvchidan 3 nafarini olimpiadaga tanlash: C₈³ = 8 · 7 · 6/(1 · 2 · 3) = 56.
C₆⁴ = C₆² = 6 · 5/2 = 15; ikkala yo‘l ham bir xil natija beradi.
Sinfda faoliyat

«Jamoa tanlash»: sinfdan 5 nafar bola oldinga chiqadi. Avval ularni qatorga tizish usullari (o‘rin almashtirish) sanaladi, so‘ng ulardan 2 nafarini tanlash usullari (guruhlash) sanaladi va farqi muhokama qilinadi.

Mashq
1
5! ni hisoblang.
2
C₆² ni hisoblang.
3
8 ta o‘quvchidan 3 tasini necha usulda tanlash mumkin?
4
Nima uchun Cₙᵏ = Cₙⁿ⁻ᵏ?