ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

O‘rin almashtirish. Guruhlash

Darslar 36 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
36

O‘rin almashtirish. Guruhlash

Darslik: 161–166-betlar
MaqsadO‘rin almashtirishlar va guruhlashlar sonini hisoblash formulalarini bilish va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
o‘rin almashtirish · permutationfaktorial · factorialguruhlash · combinationCₙᵏ belgisi · the symbol Cₙᵏ
Tushuntirish

n ta elementni n ta o‘ringa bir-bir joylashtirishning har xil tartibi o‘rin almashtirish deyiladi. Ularning soni Pₙ = n · (n - 1) · ... · 2 · 1 = n! (n faktorial). Masalan, 4 ta kitobni tokchaga P₄ = 4! = 24 xil tartibda qo‘yish mumkin. n ta elementdan k tadan olib tuzilgan guruhlarda elementlar tartibi muhim emas, faqat tarkibi muhim; ularning soni Cₙᵏ bilan belgilanadi va Cₙᵏ = n!/(k! (n - k)!) = n(n - 1)...(n - k + 1)/k! formula bilan topiladi. Masalan, C₅² = 5 · 4/(1 · 2) = 10. Guruhlar soni uchun Cₙᵏ = Cₙⁿ⁻ᵏ tenglik o‘rinli: k ta elementni tanlash n - k tasini tashlab ketish bilan bir xil. Tartib muhim bo‘lsa, o‘rin almashtirish, muhim bo‘lmasa, guruhlash qo‘llanadi.

Pₙ = n!
n12345
n!12624120
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Murabbiy 7 ta o‘quvchidan 3 tasini estafetaga tanlaydi. Tartib muhim emas: C₇³ = 7 · 6 · 5 / (1 · 2 · 3) = 35 usul. Agar 3 ta alohida o‘rin (birinchi, ikkinchi, uchinchi) bo‘lsa, 7 · 6 · 5 = 210 usul.

Kim ishlatadi

Murabbiy jamoani tanlaydi, o‘qituvchi navbatchilarni belgilaydi, statistik tanlanma guruhlarni sanaydi.

Bugun sinab ko‘ring

A, B, C harflarini qatorga qo‘yishning barcha tartiblarini yozing va 3! = 6 ekanini tekshiring.

Namunalar
5 o‘quvchini qatorga P₅ = 5! = 120 xil usulda tizish mumkin. 8 o‘quvchidan 3 nafarini olimpiadaga tanlash: C₈³ = 8 · 7 · 6/(1 · 2 · 3) = 56.
C₆² = C₆⁴
k0123456
C₆ᵏ1615201561
C₆⁴ = C₆² = 6 · 5/2 = 15; ikkala yo‘l ham bir xil natija beradi.
Sinfda faoliyat

«Jamoa tanlash»: sinfdan 5 nafar bola oldinga chiqadi. Avval ularni qatorga tizish usullari (o‘rin almashtirish) sanaladi, so‘ng ulardan 2 nafarini tanlash usullari (guruhlash) sanaladi va farqi muhokama qilinadi.

Mashq
1
5! ni hisoblang.
2
C₆² ni hisoblang.
3
8 ta o‘quvchidan 3 tasini necha usulda tanlash mumkin?
4
Nima uchun Cₙᵏ = Cₙⁿ⁻ᵏ?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUlug‘bek kechasi: kvadrant qayerda?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →