O‘rin almashtirish. Guruhlash
n ta elementni n ta o‘ringa bir-bir joylashtirishning har xil tartibi o‘rin almashtirish deyiladi. Ularning soni Pₙ = n · (n - 1) · ... · 2 · 1 = n! (n faktorial). Masalan, 4 ta kitobni tokchaga P₄ = 4! = 24 xil tartibda qo‘yish mumkin. n ta elementdan k tadan olib tuzilgan guruhlarda elementlar tartibi muhim emas, faqat tarkibi muhim; ularning soni Cₙᵏ bilan belgilanadi va Cₙᵏ = n!/(k! (n - k)!) = n(n - 1)...(n - k + 1)/k! formula bilan topiladi. Masalan, C₅² = 5 · 4/(1 · 2) = 10. Guruhlar soni uchun Cₙᵏ = Cₙⁿ⁻ᵏ tenglik o‘rinli: k ta elementni tanlash n - k tasini tashlab ketish bilan bir xil. Tartib muhim bo‘lsa, o‘rin almashtirish, muhim bo‘lmasa, guruhlash qo‘llanadi.
| n | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
|---|---|---|---|---|---|
| n! | 1 | 2 | 6 | 24 | 120 |
Murabbiy 7 ta o‘quvchidan 3 tasini estafetaga tanlaydi. Tartib muhim emas: C₇³ = 7 · 6 · 5 / (1 · 2 · 3) = 35 usul. Agar 3 ta alohida o‘rin (birinchi, ikkinchi, uchinchi) bo‘lsa, 7 · 6 · 5 = 210 usul.
Murabbiy jamoani tanlaydi, o‘qituvchi navbatchilarni belgilaydi, statistik tanlanma guruhlarni sanaydi.
A, B, C harflarini qatorga qo‘yishning barcha tartiblarini yozing va 3! = 6 ekanini tekshiring.
| k | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| C₆ᵏ | 1 | 6 | 15 | 20 | 15 | 6 | 1 |
«Jamoa tanlash»: sinfdan 5 nafar bola oldinga chiqadi. Avval ularni qatorga tizish usullari (o‘rin almashtirish) sanaladi, so‘ng ulardan 2 nafarini tanlash usullari (guruhlash) sanaladi va farqi muhokama qilinadi.