ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Algebraik kasr. Kasrlarni qisqartirish

Darslar 29 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
29

Algebraik kasr. Kasrlarni qisqartirish

Darslik: 129–134-betlar
MaqsadAlgebraik kasr tushunchasi, uning joiz qiymatlari va kasrni qisqartirishni bilish.
Yangi so‘zlar
algebraik kasr · algebraic fractionjoiz qiymatlar · admissible valueskasrning asosiy xossasi · basic property of a fractionqisqartirish · reducing
Tushuntirish

Surati va maxraji algebraik ifodalar bo‘lgan kasr algebraik kasr deyiladi, masalan (a + b)/(a - b). Harflar o‘rniga sonlar qo‘yilsa, kasrning son qiymati chiqadi, lekin maxraj nolga aylanmasligi shart: (a + b)/(a - b) da a ≠ b. Maxraji nolga teng bo‘lmaydigan qiymatlar joiz qiymatlar deyiladi; keyingi mavzularda harflar faqat joiz qiymatlarni qabul qiladi deb hisoblaymiz. Kasrning asosiy xossasi: a/b = ma/mb, bunda b ≠ 0, m ≠ 0, ya’ni surat va maxrajni bir xil nolga teng bo‘lmagan ifodaga ko‘paytirsak yoki bo‘lsak, kasr o‘zgarmaydi. Shu xossa asosida kasr surat va maxrajning umumiy ko‘paytuvchisiga qisqartiriladi; buning uchun avval surat va maxrajni ko‘paytuvchilarga ajratamiz. Surat yoki maxrajning ishorasini o‘zgartirsak, kasr ishorasi ham o‘zgaradi: (a - b)/(b - a) = -1.

ƒFormula
(a · c)/(b · c) = a/b, b ≠ 0, c ≠ 0
Kasrning asosiy xossasi: surat va maxrajni bir xil ko‘paytuvchiga qisqartirish mumkin
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sotuvchi 120 ta olmani n ta xaltaga teng bo‘lib soladi: har bir xaltada 120 : n ta. n = 8 bo‘lsa, 15 ta; n = 12 bo‘lsa, 10 ta. n = 0 bo‘lishi mumkin emas, chunki xaltasiz bo‘lib bo‘lmaydi.

Kim ishlatadi

Dasturchi nolga bo‘lishdan himoya qiladi, iqtisodchi birlik narxni hisoblaydi, muhandis ikki kattalikning nisbatini yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

12 ta narsani 1, 2, 3, 4 va 6 kishiga teng bo‘lishni yozing. 0 kishiga bo‘lishning ma’nosi bormi, o‘ylab ko‘ring.

Namunalar
20x³y/(15xy²): umumiy ko‘paytuvchi 5xy. 20x³y/(15xy²) = 4x²/(3y).
(x² - 9)/(x² + 3x) = (x - 3)(x + 3)/(x(x + 3)) = (x - 3)/x, bunda x ≠ 0, x ≠ -3.
Sinfda faoliyat

«Qisqartirish ustaxonasi»: kartochkadagi kasrning surat va maxrajini ko‘paytuvchilarga ajratib, o‘xshash ko‘paytuvchilarni chizib tashlash o‘yini. Qaysi guruh eng ko‘p kasrni to‘g‘ri qisqartirsa, yutadi.

Mashq
1
(2x - y)/(x + y) kasrning x = 4, y = 2 dagi qiymatini toping.
2
18m²n/(24mn²) kasrni qisqartiring.
3
(a² - 4)/(a² + 2a) kasrni qisqartiring.
4
Nima uchun 3/(x - 2) kasrda x = 2 bo‘lishi mumkin emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi toshqinni qayerdan kuzatamiz?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →