ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Birhadlarni ko‘paytirish

Darslar 15 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, O.R. Xolmuhamedov, M.A. Mirzaahmedov. Algebra 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
15

Birhadlarni ko‘paytirish

Darslik: 72–74-betlar
MaqsadBirhadlarni ko‘paytirish va birhadni natural ko‘rsatkichli darajaga ko‘tarish.
Yangi so‘zlar
birhadlarni ko‘paytirish · multiplying monomialsbirhadni darajaga ko‘tarish · raising a monomial to a powerkoeffitsiyentlar ko‘paytmasi · product of coefficientsharfiy qism · letter part
Tushuntirish

Birhadlarni ko‘paytirganda koeffitsiyentlar ko‘paytiriladi, bir xil harflarning darajalari esa daraja xossasiga ko‘ra ko‘rsatkichlarini qo‘shish bilan birlashtiriladi: (3a²b)(4ab³) = 12a³b⁴. Natija yana birhad bo‘ladi va uni standart shaklda yozamiz. Birhadni darajaga ko‘targanda koeffitsiyent ham, har bir harfiy daraja ham shu darajaga ko‘tariladi, ko‘rsatkichlar esa ko‘paytiriladi: (2x²y)³ = 2³ · (x²)³ · y³ = 8x⁶y³. Manfiy koeffitsiyentda ishoraga e’tibor beramiz: juft darajada natija musbat bo‘ladi. Birinchi navbatda daraja, keyin ko‘paytirish bajariladi. Hosil bo‘lgan birhadning qiymatini harflarning berilgan qiymatlarida oson topish mumkin.

Ko‘paytiriladiNatija
koeffitsientlar3 · 4 = 12
aa² · a = a³
bb · b³ = b⁴
(3a²b)(4ab³)12a³b⁴
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab bayrami uchun dushanba kuni 4 paket va 2 quti, seshanba kuni 3 paket va 4 quti keltirildi. Paketlarni paketlarga, qutilarni qutilarga qo‘shamiz: 4p + 2b + 3p + 4b = 7p + 6b. Turli narsalar qo‘shilmaydi.

Kim ishlatadi

Qadoqlash ustasi qutilar hajmini hisoblaydi, quruvchi beton miqdorini topadi, dasturchi o‘lchamlari o‘zgaruvchi 3D shakllar yaratadi.

Bugun sinab ko‘ring

Tomoni 2 qarich (yoki 2 katak) bo‘lgan kubni tasavvur qiling. Hajmi (2a)³ = 8a³ bo‘lishini, ya’ni kichik kubdan 8 marta katta ekanini chizib tushuntiring.

Namunalar
(5a²b)(-2ab³) = (5 · (-2)) · (a² · a) · (b · b³) = -10a³b⁴.
ƒFormula
(aᵐ bⁿ)ᵏ = aᵐᵏ bⁿᵏ
Koeffitsient ham darajaga ko‘tariladi
(-3x²y)³ = (-3)³ · (x²)³ · y³ = -27x⁶y³; (−3x²y)² = 9x⁴y².
Sinfda faoliyat

«Birhad mashinasi»: sinf bolalari ikki guruhga bo‘linadi. Birinchi guruh birhad aytadi, ikkinchisi uni ma’lum darajaga ko‘taradi yoki boshqa birhadga ko‘paytiradi; natijani doskada tekshiradi.

Mashq
1
(5ab²)(-2a³b) ni ko‘paytiring.
2
(-3x²y)³ ni hisoblang (darajaga ko‘taring).
3
(2a)(3a²) ning a = -2 dagi qiymatini toping.
4
Nima uchun 3a² · 4a³ = 12a⁵ bo‘ladi, 12a⁶ emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHovlida qor qancha?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →