Ko‘phadlar
Bir nechta birhadning algebraik yig‘indisi ko‘phad deyiladi, uni tashkil etgan birhadlar esa ko‘phadning hadlari. Ikki haddan tuzilgan ko‘phad ikkihad, uch haddan tuzilgani uchhad deyiladi; masalan, a² - 4b — ikkihad, x³ - 2xy + 5y² — uchhad. Ayirish qo‘shishga teng kuchli bo‘lgani uchun minus ishorasi keyingi hadga tegishli: 2a²b - 5ab + 7b² - 1 ko‘phadning hadlari 2a²b, -5ab, 7b² va -1. Birhadni ham ko‘phad hisoblaymiz (u bitta haddan iborat). Ko‘phadlar geometrik masalalarda ko‘p uchraydi: tomoni a bo‘lgan kvadratdan tomoni c bo‘lgan kichik kvadrat qirqib olinsa, qolgan yuz a² - c² ikkihad bilan ifodalanadi. Ko‘phadning son qiymatini topish uchun harflar o‘rniga sonlar qo‘yib, amallarni tartib bilan bajaramiz.
| Ko‘phad | Hadlari | Nomi |
|---|---|---|
| a² − 4b | a², −4b | ikkihad |
| x³ − 2xy + 5y² | x³, −2xy, 5y² | uchhad |
Maktab bog‘idagi kvadrat gulzor tomoni x m, uning atrofida eni 1 m bo‘lgan yo‘lka bor. Yo‘lka 4 ta x m uzunlikdagi chiziqdan va 4 ta 1 m² burchakdan iborat: yuzi 4x + 4. x = 5 bo‘lsa, yo‘lka yuzi 4 · 5 + 4 = 24 m².
Landshaft dizayneri yo‘lka materialini hisoblaydi, quruvchi atrofni qoplaydigan materialni topadi, geodezist yer bo‘laklarining yuzini yozadi.
Katakli qog‘ozga 3 katakli kvadrat chizing va uni 1 katak qalinlikda o‘rab chiqing. O‘rab turgan kataklar soni 4 · 3 + 4 = 16 ga tengligini sanab tekshiring.
«Had sanash»: doskada uzun ko‘phad yoziladi. O‘quvchilar navbat bilan bitta hadni ko‘rsatib, ishorasi bilan o‘qiydi. Oxirida jami hadlar soni sanaladi va ko‘phad nomi (ikkihad, uchhad) aytiladi.